{"id":67252,"date":"2025-09-30T13:51:45","date_gmt":"2025-09-30T08:21:45","guid":{"rendered":"https:\/\/idronline.org\/article\/%primary_category_article%\/rethinking-expertise-in-grassroots-mental-health-care\/"},"modified":"2025-09-30T13:51:49","modified_gmt":"2025-09-30T08:21:49","slug":"rethinking-expertise-in-grassroots-mental-health-care","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/idronline.org\/gu-in\/article\/health\/rethinking-expertise-in-grassroots-mental-health-care\/","title":{"rendered":"\u0aaa\u0abe\u0aaf\u0abe\u0aa8\u0abe \u0ab8\u0acd\u0aa4\u0ab0\u0ac7 \u0aae\u0abe\u0aa8\u0ab8\u0abf\u0a95 \u0ab8\u0acd\u0ab5\u0abe\u0ab8\u0acd\u0aa5\u0acd\u0aaf \u0ab8\u0a82\u0aad\u0abe\u0ab3\u0aae\u0abe\u0a82 ‘\u0aa8\u0abf\u0aaa\u0ac1\u0aa3\u0aa4\u0abe’ \u0aaa\u0ab0 \u0aaa\u0ac1\u0aa8\u0ab0\u0acd\u0ab5\u0abf\u0a9a\u0abe\u0ab0"},"content":{"rendered":"

નેશનલ મેન્ટલ હેલ્થ સર્વે<\/a> (એનએમએચએસ – રાષ્ટ્રીય માનસિક સ્વાસ્થ્ય સર્વેક્ષણ) 2015–16 મુજબ, ભારતમાં દર<\/a> છમાંથી એક વ્યક્તિને કોઈને કોઈ પ્રકારની માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાયની જરૂર છે. જોકે, દેશમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળની પહોંચ ખૂબ જ મર્યાદિત છે, સારવારમાં આ કમી અલગ -અલગ માનસિક ક્ષતિઓની સારવાર માટે 70 થી 92 ટકા સુધીની જોવા મળી છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટેના હાલના વૈશ્વિક ઉપાયો એક-કદ-બધાને-બંધ બેસે એવા અભિગમનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જેમ કે પશ્ચિમી વિચારસરણી અને સામાજિક વ્યવસ્થા પર આધારિત નિદાન શ્રેણીઓ પર આધાર રાખવો<\/a>, પરંતુ તે ભારતના વિવિધ સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક સંદર્ભો માટે હંમેશા સુસંગત ન પણ હોય.<\/p>

ઉત્તરાખંડમાં સામાજિક-આર્થિક રીતે નબળા સમુદાયોને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અને સાયકોસોશિયલ (મનોસામાજિક) સંભાળ પૂરી પાડતી સંસ્થા બુરાન્સ<\/a> ખાતે, અમે બાયોસાયકોસોશિયલ<\/a> (જૈવમનોસામાજિક) સમસ્યાઓ માટે સમુદાય-આધારિત અભિગમ દ્વારા આ ખામીને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. આ અભિગમ સંદર્ભ સાથે સુસંગત કાર્યક્રમો, સાધનો અને પદ્ધતિઓ વિકસાવવા માટે સ્થાનિક અનુભવો અને જાણકારી પર આધારિત છે. અમે એક્સપર્ટ્સ બાય એક્સપિરિયન્સ (ઈબીએસ – અનુભવને આધારે નિષ્ણાત બનેલ વ્યક્તિઓ) સાથે ભાગીદારી કરીએ છીએ – આ એવી વ્યક્તિઓ છે કે જેઓ કાં તો માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યા સાથે જીવ્યા છે અથવા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યા ધરાવતી વ્યક્તિની સંભાળ રાખી રહ્યા છે. પરંપરાગત રીતે આ લોકો સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અંગેની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો વ્યાખ્યાયિત કરવા અને ઘડવામાં સામેલ થવાને બદલે તેના ઉપભોક્તા રહ્યા છે.<\/p>

જરૂરી સંભાળ, સંસાધનો અને સેવાઓની ડિઝાઇન, અમલ, વિતરણ અને મૂલ્યાંકન કરવા માટે બુરાન્સ ઈબીઈ સાથે સહયોગ કરે છે. સહ-નિર્માણની આ પ્રક્રિયા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ વ્યક્તિ-કેન્દ્રિત, નાવીન્યપૂર્ણ અને ન્યાયપૂર્ણ હોય એ સુનિશ્ચિત કરે છે.<\/p>

\"What<\/a><\/div>

2014 થી અમે ઉત્તરાખંડના દૂરના અને ગ્રામીણ સમુદાયોમાં કામ કરી રહ્યા છીએ, જ્યાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની પહોંચ મર્યાદિત છે અથવા અસ્તિત્વમાં નથી. જે લોકો માનસિક સ્વાસ્થ્ય મૂલ્યાંકન માટે વિનંતી કરે છે અને તે માટેની સંમતિ આપે છે તેમને માટે અમે ઘેર બેઠા માનસિક સ્વાસ્થ્ય મૂલ્યાંકન સેવા પ્રદાન કરીએ છીએ અને સંબંધિત સરકારી યોજનાઓ બાબતે લોકોનું માર્ગદર્શન કરીએ છીએ. અમારા સામુદાયિક આરોગ્ય કાર્યકરો અને ઈબીઈ<\/a>ની મદદથી અમે લોકોની વાત ધ્યાનથી સાંભળીએ છીએ, સંભાળ યોજનાઓ પૂરી પાડીએ છીએ અને સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ – તે દ્વારા અમે અસુરક્ષિત સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિમાં રહેતા સમુદાયોમાં માનસિક તકલીફના મૂળ સામાજિક કારણોને ઓળખીને તેને સંબોધવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. વધુમાં અમે સમુદાયની વિનંતીઓના આધારે નાણાકીય સાક્ષરતા અને કૌશલ્ય વિકાસ સેવાઓ પણ પ્રદાન કરીએ છીએ.<\/p>

અમારા અનુભવ મુજબ જે સંસ્થાઓ પાયાના સ્તરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર કામ કરવા માગે છે તેઓ નવી પ્રથા અપનાવવાના જોખમોને ઘટાડવા માટે અથવા સંસાધનો અને ભંડોળની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતાને કારણે ક્યારેક પશ્ચિમી અથવા બિન-ભારતીય અભિગમો પર આધારિત કાર્યક્રમો રજૂ કરે છે. જો કે ઈબીઈ અભિગમની મદદથી તેઓ હજી પણ સહાયમાં રહેલી કમીને દૂર કરી શકે છે અને યોગ્ય દરમિયાનગીરીઓ રજૂ કરી શકે છે. સામાજિક-આર્થિક અસમાનતાઓ અને માનસિક બીમારીના આંતરછેદો વિશે શિક્ષણ અને જાગૃતિ દ્વારા માનસિક આરોગ્ય કાર્યકરો અને બિન-નફાકારક સંસ્થાઓ ભરતી અને કાર્યક્રમ ડિઝાઇન જેવી આંતરિક પ્રક્રિયાઓ માટે વધુ સમુદાય-આધારિત અભિગમ અપનાવી શકે છે, સાથેસાથે આ પહેલો જે લોકોને સેવા આપવા માટે ડિઝાઈન કરાઈ છે તેની સાથે પ્રતિસાદ પદ્ધતિઓ દ્વારા જવાબદારીની ભાવના પણ નિર્માણ કરી શકે છે.<\/p>

\"Women<\/source><\/source><\/source><\/picture>
વિશ્વાસ સ્થાપિત કરવાનો અર્થ એ છે કે કાર્યક્રમનું કામ શરૂ કરતા પહેલા થોડા અઠવાડિયા સુધી ઈબીઈની સાથે બેઠક યોજવી. | છબી સૌજન્ય: બુરાન્સ<\/figcaption><\/figure>

માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે સમુદાય-આધારિત અભિગમ અપનાવવો<\/h3>

અમે જે સમુદાયો સાથે કામ કરીએ છીએ તેમને અમે બે રીતે વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ: એક, મર્યાદિત સંસાધનો ધરાવતા મોટા સમુદાય તરીકે, અને બીજું, આ વિસ્તારોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ સાથે જીવતા લોકોના સમૂહ તરીકે. પછી અમે આ સમૂહોમાંથી ઈબીઈને ઓળખી કાઢીએ છીએ અને તેમને પ્રશિક્ષણ આપીએ છીએ.<\/p>

ઐતિહાસિક<\/a> રીતે મનોસામાજિક વિકલાંગતા ધરાવતી વ્યક્તિઓને સમજદારીથી નિર્ણય લેવા માટે અસમર્થ ગણીને અવગણવામાં આવે છે, અને તેમના જ્ઞાન અને અનુભવનું ઘણીવાર અવમૂલ્યન કરવામાં આવે છે. વંચિત વ્યક્તિઓને જ્ઞાન ઉત્પન્ન કરવામાંથી અથવા હસ્તક્ષેપો ડિઝાઇન કરવામાંથી બાકાત રાખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓને તેમની પોતાની સ્વાસ્થ્ય જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે જ ‘અયોગ્ય’ માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, ઔપચારિક ઉચ્ચ શિક્ષણ ધરાવતા બાહ્ય સેવા પ્રદાતાઓની કુશળતાને સામુદાયિક આરોગ્ય કાર્યક્રમો વિકસાવવા માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે. આ અભિગમ જેમને મદદ કરવા માટે આ સેવાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે એવા સમુદાયોમાં હીનતા અને સ્વાયત્તતાના અભાવની લાગણીઓને વધારી શકે છે.<\/p>

ઈબીઈ જૂથો મૂલ્યવાન સમજ પૂરી પાડવા માટે તેમના પ્રત્યક્ષ અનુભવ અને સ્થાનિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરે છે.<\/p>

\"donate<\/a><\/div>

ગ્રામીણ વિસ્તારોની મહિલાઓ માટે હસ્તક્ષેપો બનાવતા, શહેરી પૃષ્ઠભૂમિના એક ઔપચારિક લાયકાત ધરાવતા પુરુષ સામાજિક કાર્યકર, જેમને માનસિક બીમારીનો કોઈ વ્યક્તિગત અનુભવ નથી તેમનું ઉદાહરણ ધ્યાનમાં લો. હસ્તક્ષેપોને સુસંગત બનાવવા માટે વિશેષાધિકાર, આંતરછેદ અને ગરીબી અને સામાજિક બહિષ્કાર જેવા તણાવપૂર્ણ પરિબળો માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ તરફ કઈ રીતે દોરી શકે છે તે વિશે તેમણે પોતે સમજવું પડશે.<\/p>

ઈબીઈ જૂથો માનસિક સ્વાસ્થ્ય, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓમાંથી મુક્તિ અને સંબંધિત પડકારો બાબતે મૂલ્યવાન સમજ પૂરી પાડવા માટે તેમના પ્રત્યક્ષ અનુભવ અને સ્થાનિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરે છે, જેથી કાર્યક્રમ ડિઝાઇન અંગે માર્ગદર્શન આપી શકાય. આ અભિગમ હસ્તક્ષેપોને મજબૂત બનાવે છે એટલું જ નહીં પરંતુ માત્ર ‘તટસ્થ’ બાહ્ય વ્યાવસાયિકો પર આધાર રાખવાને બદલે, લોકોના કૌશલ્યો, ક્ષમતાઓ અને જ્ઞાનના મૂલ્યનું પણ સમર્થન કરે છે. સમય જતાં, આ અભિગમ સમુદાયમાં આત્મવિશ્વાસ અને માલિકીની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપે છે, અને આખરે એક ટકાઉ, સમુદાય-સંચાલિત પહેલ તરફ દોરી જાય છે.<\/p>

માનસિક સ્વાસ્થ્યના કિસ્સામાં આ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે આ વિષય સાથે હજી પણ લાંછન, ગુપ્તતા અને બિનઅસરકારક અથવા તો હાનિકારક પ્રથાઓ સંકળાયેલી છે. આ પડકારો ઊંડા મૂળિયા ધરાવતા હોવાથી તેમને માટે લાંબા ગાળાના સ્થાનિક ઉકેલોની જરૂર છે.<\/p>

લોકોની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે હસ્તક્ષેપો કેટલા અસરકારક છે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે બિનનફાકારક સંસ્થાઓ ઈબીઈ અભિગમનો સમાવેશ કેવી રીતે કરી શકે છે તે અહીં જણાવ્યું છે.<\/p>

<\/blockquote>

1. વિવિધ પ્રકારની ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરતું એક ઈબીઈ જૂથ બનાવો<\/h3>

ન્યાયપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ અને પરિણામોને પ્રોત્સાહન આપવા કોઈપણ નવા કાર્યક્રમની શરૂઆતથી જ માળખાકીય ગેરલાભ અને વંચિતતાનો અનુભવ કર્યો હોય તેવા લોકોને સામેલ કરવા જરૂરી છે. ઘણી વખત સંસ્થાઓ પ્રત્યક્ષ અનુભવો ધરાવતા સલાહકારો તરીકે એવા લોકોને આમંત્રિત કરે છે જેઓને શિક્ષણ અથવા સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિને કારણે વિશેષાધિકાર પ્રાપ્ત હોય છે. તેમનું યોગદાન મહત્વપૂર્ણ હોય છે પરંતુ વંચિતતાના આંતરછેદ અનુભવો ધરાવતા લોકોને સામેલ કરવા અને તેમનું પ્રતિનિધિત્વ કરવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે.<\/p>

અમે જે સમુદાયો સાથે કામ કરીએ છીએ તેમાં મુખ્યત્વે એવા વ્યક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે જેઓ અનેક સામાજિક-આર્થિક અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઘણા લોકો સ્થળાંતરિતો છે અને ઘણીવાર અનૌપચારિક અને અનધિકૃત વસાહતોમાં રહે છે જ્યાં સામુદાયિક સુવિધાઓની જાળવણી નબળી હોય છે.<\/p>

બુરાન્સ સામુદાયિક આરોગ્ય કાર્યકરો નીચેનામાંથી ઓછામાં ઓછા બે આંતરછેદની ઓળખ ધરાવતા સમુદાયના સભ્યોને ભાગ લેવાનું આમંત્રણ આપે છે: (1) અનૌપચારિક શહેરી વસાહતોમાં અથવા દૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારમાં રહેઠાણ, (2) મનોસામાજિક વિકલાંગતાનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ, (3) મર્યાદિત ઔપચારિક શિક્ષણ, (4) (જૈવિક લિંગથી અલગ) સ્ત્રી લિંગ સાથે સ્વ-ઓળખ, (5) ગરીબીમાં જીવવું, અને (6) પરિવારના મહિલા-વડા તરીકેનો દરજ્જો જેમ કે વિધવા મહિલાઓ.<\/p>

કાર્યક્રમો ડિઝાઇન કરતી વખતે અને તેના અમલીકરણ કરતી વખતે અમારા જૂથોમાં વિવિધ સામાજિક અને આર્થિક પૃષ્ઠભૂમિના વ્યક્તિઓ, તેમજ માનસિક બીમારી અને વિકલાંગતાના વિવિધ અનુભવો ધરાવતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. આની પાછળનો હેતુ એકબીજાના અનુભવોને સમજવાની અને પ્રતિભાવશીલ અને સર્જનાત્મક ઉકેલો વિકસાવવાની વધુ શક્યતા રહે એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.<\/p>

2. લોકો મોકળા મને વાત કરી શકે તે માટે એક સુરક્ષિત જગ્યાનું સહ-નિર્માણ કરો<\/h3>

સહ-નિર્માણ માટે અમે બનાવેલા ઘણા જૂથોમાં ચર્ચાઓમાં ઘણીવાર થોડા અવાજ ઉઠાવનારા સહભાગીઓનું જ પ્રભુત્વ રહેતું હતું. ગંભીર માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અને\/અથવા સાક્ષરતાનું નીચું સ્તર ધરાવતી વ્યક્તિઓ ખૂબ શાંત રહેવાનું વલણ ધરાવતી હતી, ઘણીવાર તેઓ કહેતા હતા કે તેમને પોતાને ઘેર પણ તેમને તેમના વિચારો વ્યક્ત કરવાની તક મળતી નથી.<\/p>

દરેક વ્યક્તિ પોતાનો દ્રષ્ટિકોણ વ્યક્ત કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં ફેસિલિટેટર્સ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સહભાગિતાને પ્રોત્સાહિત કરવાની એક રીત એ છે કે જૂથના સભ્યોને વારાફરતી સરળ બાબતો પર બોલવા માટે આમંત્રિત કરો – ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ એવી વાત કહેવા જેના માટે તેઓ આભારી છે. આમ કરવાથી તેમનામાં બોલવા માટેનો આત્મવિશ્વાસ આવે છે. પછીથી સહભાગીઓ વારાફરતી કાર્યક્રમ ડિઝાઇનના વધુ સૂક્ષ્મ પાસાઓ પર મંતવ્યો વ્યક્ત કરે છે. જૂથના સભ્યોને એવા ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપવા માટે પણ કહી શકાય જેમાં સ્પષ્ટપણે તેમની કુશળતા હોય. વધુમાં જ્યારે સહભાગીઓ બીજા સભ્યો સાથે સમાન સામાજિક-આર્થિક પૃષ્ઠભૂમિ શેર કરે છે ત્યારે તેઓ વધુ સંલગ્ન થાય છે અને ચર્ચામાં વધુ સક્રિય રીતે ભાગ લે છે.<\/p>

3. વિશ્વાસ આધારિત સંબંધો વિકસાવો<\/h3>

જૂથમાં વિશ્વાસ સ્થાપિત કરવો એ સહ-નિર્માણ પ્રક્રિયાનું કેન્દ્રબિંદુ છે. વ્યવહારમાં આનો અર્થ એ છે કે જૂથના કાર્યક્રમનું કામ શરૂ કરતા પહેલા ચારથી આઠ અઠવાડિયા દરમિયાન ઈબીઈ સાથે અનેક વખત મુલાકાત કરવી. આ પ્રારંભિક બેઠકોમાં જીવનના અનુભવો કહેવાનો, રમતો રમવાનો અને ભૂમિકા ભજવવાનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે ફેસિલિટેટર્સ નુકસાન અથવા માનસિક તકલીફના પોતાના અનુભવો વિષે વાત કરે છે ત્યારે જૂથના સભ્યો માટે તેમના પર વિશ્વાસ મુકવાનું, તેમની સાથે જોડાવાનું અને મોકળા મને વાત કરવાનું સરળ બને છે.<\/p>

ઈબીઈ હોય તેવા સામુદાયિક આરોગ્ય કાર્યકરોને કો-ફેસિલિટેટર્સ તરીકે રાખવાથી પણ જૂથમાં સલામતીની ભાવના વધે છે કારણ કે તેઓ જે-તે વિસ્તારના સામાજિક-સાંસ્કૃતિક સંદર્ભને સમજે છે. અમે અમારા કર્મચારીગણને માનસિક આરોગ્ય સંભાળના આયોજન માટે તાલીમ આપીએ છીએ અને અમારા આરોગ્ય કાર્યકરોને સંસ્થાની અંદર અને બહાર તેમના અનુભવો શેર કરવા પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ, જે તેમની કુશળતાને માન્યતા અને સ્વીકૃતિ મેળવી આપવામાં મદદ કરે છે. લાંબા ગાળાના, નિયમિત હસ્તક્ષેપોથી જૂથના સભ્યોમાં વધુ સહાનુભૂતિ, સક્રિય શ્રવણ, સકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણ-નિર્માણ અને બિન-નિર્ણયાત્મક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન મળે છે.<\/p>

4. ઈબીઈને તેમની કુશળતામાં વિશ્વાસ અપાવો<\/h3>

અનેક પ્રકારના માળખાકીય ગેરલાભનો અનુભવ કરનાર જૂથના સભ્યોને તેમની પોતાની કુશળતા ઓળખવી પડકારજનક લાગે છે, ખાસ કરીને તેમને અગાઉ ક્યારેય જાહેરમાં પોતાના મંતવ્યો રજૂ કરવાની કોઈ તક મળી ન હોય ત્યારે.<\/p>

તેમની કુશળતાને – તેઓ પોતે અને જૂથ – ઓળખે એ જરૂરી છે જેથી તેઓ તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવામાં આત્મવિશ્વાસ અનુભવે. એક અભિગમ એ છે કે ઊંડું સંદર્ભ જ્ઞાન જરૂરી હોય એવું એક નક્કર કામ સોંપવું. ઉદાહરણ તરીકે તેમને એક ચિત્ર બતાવી શકાય અને તેને તેમના સમુદાય માટે વધુ સુસંગત બનાવવા માટે તેમની સલાહ માગી શકાય. બીજું ઉદાહરણ સ્થાનિક શાસન પ્રણાલીઓ પાસેથી વિકલાંગતા પ્રમાણપત્ર મેળવનાર વ્યક્તિનું હોઈ શકે. તેઓ તેને નિયમિત જીવનનો અનુભવ માનતા હોય, પરંતુ જ્યારે તેમને તે પ્રક્રિયા અને તેમના અનુભવને બીજી વ્યક્તિઓ આગળ રજૂ કરવાનું કહેવામાં આવે છે ત્યારે તેઓ તેમની કુશળતાને ઓળખવાનું શરૂ કરે છે.<\/p>

ભાગીદારી માટેના વિવિધ માર્ગો બનાવવાથી જૂથના સભ્યો માટે એક સુરક્ષિત જગ્યા ઊભી કરવામાં પણ મદદ મળે છે, ખાસ કરીને જે સભ્યોને બીજા લોકો સામે બોલતી વખતે તેમને વિષે અભિપ્રાય બાંધવામાં આવશે એવું લાગતું હોય તેમને માટે. આને સંબોધવા માટે, અમે લોકોની કુશળતાને સ્વીકારવા અને તેના પર ભાર મુકવા માટે સર્જનાત્મક રીતો શોધી કાઢી. ઉદાહરણ તરીકે, એક જૂથે સમગ્ર જિલ્લામાં વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ માટે સ્થાનિક ઉજવણી શરૂ કરી, અને જૂથના સભ્યોને તેમના સમુદાયો સમક્ષ બોલવાની તક મળી.<\/p>

કુશળતાને ઓળખવાની બીજી રીત માનધન (નાણાકીય મહેનતાણું) આપવાની છે. આનાથી સભ્યો માટે, ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે, બેઠકમાં હાજરી આપવાની પરવાનગી મેળવવાનું સરળ બને છે, અને યોજનામાં તેમનું યોગદાન મૂલ્યવાન હોવાનો સંકેત મળે છે.<\/p>

5. કોઈપણ ભોગે પ્રતીકાત્મક પ્રતિનિધિત્વ ટાળો<\/h3>

સહ-નિર્માણ પ્રતીકાત્મક પ્રતિનિધિત્વ તરફ સરી જવાની વૃત્તિ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ મનોચિકિત્સકને દર્દીને “તમારા માટે શું મહત્વનું છે?” એમ પૂછવાની કાયદા દ્વારા ફરજ પાડવામાં આવે તો તેઓ ફક્ત એક ડોક્ટર તરીકેની દર્દી પ્રત્યેની તેમની જવાબદારી પૂરી કરવા માટે આ પ્રશ્ન પૂછશે. મહત્ત્વની વાત એ છે કે વંચિત પૃષ્ઠભૂમિના અથવા ગંભીર માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો ચિકિત્સકને ખુશ કરે તેવો જવાબ આપવા માટે દબાણ અનુભવી શકે છે, અથવા આવો પ્રશ્ન પૂછવામાં આવતા તેઓ આઘાત અથવા તકલીફ પણ અનુભવી શકે છે.<\/p>

સાક્ષરતાનું નીચું સ્તર અને ડોક્ટર-દર્દીના સંબંધોમાં રહેલું સહજ સ્તરીકરણ અર્થપૂર્ણ જોડાણને વધુ જટિલ બનાવે છે, જેને કારણે આખી પ્રક્રિયા સંભાળ સુધારવાના સંનિષ્ઠ પ્રયાસને બદલે માત્ર દેખાડા માટેનું એક ઉપરછલ્લું પગલું બનીને રહી જાય છે. ચિકિત્સકો અને સામુદાયિક આરોગ્ય કાર્યકરોની જવાબદારી છે કે તેઓ પોતાના અને પોતાના દર્દીઓ વચ્ચેના શક્તિના અસંતુલનને બરોબર સમજે અને તેને સંતુલિત કરે.<\/p>

\"Youth<\/source><\/source><\/source><\/picture>
જૂથના સભ્યો વારાફરતી કાર્યક્રમ ડિઝાઇન પર મંતવ્યો વ્યક્ત કરે છે – તેનાથી આત્મવિશ્વાસ, વિશ્વાસ અને માલિકીની ભાવના વિકસે છે. | છબી સૌજન્ય: બુરાન્સ<\/figcaption><\/figure>

ધીરજ, લવચીકતા અને સંસ્થાકીય નમ્રતા પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા<\/h3>

લોકશાહી સિદ્ધાંતોનો અમલ એ એક ઇરાદાપૂર્વકની અને ધ્યાનપૂર્વકની પ્રક્રિયા છે અને તેમાં કાર્યક્રમની રચનાથી આગળ વધીને સંસ્થાકીય સંસ્કૃતિ અને પ્રક્રિયાઓમાં ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે.<\/p>

1. આંતરિક પ્રક્રિયાઓને સુલભ અને ન્યાયી બનાવવી<\/h3>

લોકશાહી કાર્યક્રમો બનાવવા અને અમલમાં મુકવા માટે અમારે સૌ પ્રથમ અમારી આંતરિક કાર્યપદ્ધતિઓ બદલવી પડી જેથી તે સમાવેશક અને ન્યાયી બની શકે. ઉદાહરણ તરીકે, આમાં ગેન્ટ ચાર્ટ<\/a> જેવા સંસ્થાકીય સાધનોને બદલે અમારા ઈબીઈ સલાહકારો માટે વધુ સુલભ હોય એવી પ્રક્રિયાઓ તરફ આગળ વધવાનો સમાવેશ થાય છે. ફર્શ સાફ કરવી અથવા ચા બનાવવા જેવી કસ્ટોડિયલ અને ઓફિસ મેનેજમેન્ટ સંબંધિત ફરજો રોસ્ટર સિસ્ટમ દ્વારા દરેકને વહેંચવામાં\/સોંપવામાં આવે એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ અમે સભાન પગલાં લીધાં.<\/p>

અમે લોકોની એકબીજાને સંબોધવાની રીત બદલવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, ‘સર’ અને ‘મેડમ’ જેવા શબ્દો જે તરત જ સ્તરીકરણનો સંકેત આપે છે તેને દૂર કરીને તેને બદલે અમે ‘દીદી’ અથવા ‘ભાઈ’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. અમને આશા છે કે અમારી પોતાની ટીમમાં સ્તરીકરણની પ્રથાઓનો ઓછો ઉપયોગ થશે ત્યારે સમુદાયો સાથેના અમારા કામમાં તેના મૂળ રોપાશે. સ્થાપિત સામાજિક અને સત્તાના માળખાં ઝડપથી બદલાતા નથી – આ માટે સભાન પ્રયાસની જરૂર છે. બહિષ્કારના માળખાંને કારણે, ઈબીઈ – ખાસ કરીને વંચિત અનેઉપેક્ષિત સમુદાયોના લોકો – તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કરતા અચકાઈ શકે છે. લોકો સંપૂર્ણપણે ભાગ લઈ શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી યજમાન સંસ્થાઓની છે.<\/p>

2. ઈબીઈની જરૂરિયાતો પ્રત્યે સહાનુભૂતિશીલ રહેવું<\/h3>

ઈબીઈનો માનસિક બીમારીનો અનુભવ તેમની કામ કરવાની ક્ષમતા પર અસર કરી શકે છે, જેના કારણે તેમને વિરામ લેવો જરૂરી બની શકે છે. સમય જતાં તેમની ભાગીદારી પર પણ અસર પહોંચી શકે છે. અસરકારક આરોગ્ય સંભાળ મેળવવા માટે સંસ્થાઓએ ઈબીઈને સહાય પૂરી પાડવાની જરૂર છે. સમુદાયના સભ્યોને અનુકૂળ હોય તેવા સમયે અને સ્થળોએ બેઠકો ગોઠવવી જોઈએ. અમે ઈબીઈ જૂથોમાં મોટા પ્રમાણમાં પરિવર્તન પણ જોયું છે અને લોકોને ટૂંકા અથવા લાંબા સમય માટે આ ભૂમિકા છોડવાની જરૂર પડી શકે છે તે સમજવા અને સ્વીકારવા માટે અમારે તૈયાર રહેવું પડ્યું છે.<\/p>

3. ભંડોળ પૂરું પાડનારાઓમાં જાગૃતિ કેળવવી<\/h3>

અમે ભંડોળ પૂરું પાડનારાઓને એ વાત જણાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે વધુ સહભાગાત્મક પ્રક્રિયાને ટેકો આપવા માટે સહ-નિર્માણ અને ઈબીઈ ભાગીદારી માટે ધીમી ગતિ અને લાંબી સમયમર્યાદા જરૂરી છે. મોટાભાગના ભંડોળ પૂરું પાડનારાઓ એ આ વાત સ્વીકારી છે, જ્યારે કેટલાક સમયમર્યાદા અંગે કડક રહ્યા છે.<\/p>

માનસિક આરોગ્ય સંભાળમાં સહ-નિર્માણ એ ફક્ત સમાવેશતા વિશે નથી – તે શક્તિના અસંતુલનને બદલવા વિશે છે. પ્રત્યક્ષ અનુભવ ધરાવતા લોકોની કુશળતાને ઓળખીને અને તેમને શરૂઆતથી જ કાર્યક્રમો ઘડવા દે એવી પ્રણાલીઓનું નિર્માણ કરીને સંસ્થાઓ વધુ સુસંગત, સુલભ અને ન્યાયી માનસિક આરોગ્ય સેવાઓનું નિર્માણ કરી શકે છે.<\/p>

ટ્રાન્સલેશન ટૂલનો ઉપયોગ કરીને અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત કરવામાં આવેલ આ લેખની સમીક્ષા અને તેનું સંપાદન મૈત્રેયી યાજ્ઞિક દ્વારા કરવામાં આવેલ છે અને મીત કાકડિયા દ્વારા તેની પુન: સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.<\/em><\/p>

— <\/p>

વધુ જાણો<\/h3>