{"id":67260,"date":"2025-09-30T15:02:42","date_gmt":"2025-09-30T09:32:42","guid":{"rendered":"https:\/\/idronline.org\/article\/%primary_category_article%\/women-domestic-workers-fight-sexual-harassment\/"},"modified":"2026-01-14T22:07:48","modified_gmt":"2026-01-14T16:37:48","slug":"women-domestic-workers-fight-sexual-harassment","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/idronline.org\/gu-in\/article\/gender\/women-domestic-workers-fight-sexual-harassment\/","title":{"rendered":"\u0aae\u0ab9\u0abf\u0ab2\u0abe \u0a98\u0ab0\u0ac7\u0ab2\u0ac1 \u0a95\u0abe\u0aae\u0aa6\u0abe\u0ab0\u0acb \u0a9c\u0abe\u0aa4\u0ac0\u0aaf \u0ab8\u0aa4\u0abe\u0aae\u0aa3\u0ac0 \u0ab8\u0abe\u0aae\u0ac7 \u0ab2\u0aa1\u0ac7 \u0a9b\u0ac7"},"content":{"rendered":"

ભારતમાં મહિલા ઘરેલુ કામદારો માટે જાતીય સતામણી ઘણીવાર કાર્યસ્થળ પર રોજિંદા જીવનનો એક સામાન્ય ભાગ<\/a> હોય છે. કેટલાકને માટે તે હાઉસિંગ સોસાયટીઓના દરવાજાથી શરૂ થાય છે, જ્યાં પુરુષ સુરક્ષા ગાર્ડ, માળી અને કાર સાફ કરનારા જાતીય લાભના બદલામાં તેમને નોકરી શોધવામાં મદદ કરવાનું વચન આપે છે. અને પછીથી તે જાતીય સતામણી નોકરીદાતાઓના ઘરોમાં પણ ચાલુ રહે છે, જ્યાં જાતીય સતામણીના સ્વરૂપો બદલાય છે. જાતિ, ધર્મ અને ગરીબીને કારણે વંચિત રહેલા આ મહિલા કામદારો અવિશ્વાસ, બદલો, લાંછન અથવા આજીવિકા ગુમાવવાના ડરથી નથી તો તેનો વિરોધ કરી શકતા કે નથી તેમના અનુભવોની વાત પરિવારો અને સહકાર્યકરો સામે જાહેર કરી શકતા. નોકરીદાતા અને કામદાર વચ્ચે ગંભીર શક્તિ-અસંતુલન તેમના માટે દુર્વ્યવહારની જાણ કરવાનું લગભગ અશક્ય બનાવે છે, કારણ કે આવી ફરિયાદોનો હંમેશા ઇનકાર કરવામાં આવે છે, તેમના પર જૂઠાણાંના આરોપો મુકવામાં આવે છે અને તેમને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે છે.<\/p>

તેથીય વધુ ખરાબ વાત તો એ છે કે આવી સતામણીની જાણ કરવા માટેની ઔપચારિક પદ્ધતિઓ હજી પણ દુર્લભ છે.<\/p>

સેકશ્યુઅલ હેરેસમેન્ટ ઓફ વિમેન એટ વર્કપ્લેસ (પ્રિવેનશન, પ્રોહિબિશન એન્ડ રિડ્રેસલ) એક્ટ ઓફ 2013 – કાર્યસ્થળ પર મહિલાઓની જાતીય સતામણી (અટકાવ, પ્રતિબંધ અને નિવારણ) અધિનિયમ, 2013 અથવા પોશ (પીઓએસએચ) એક્ટ<\/a>, મહિલા ઘરેલુ કામદારો માટે ફરિયાદો નોંધાવવા અને કાર્યસ્થળ પર જાતીય સતામણી માટે નિવારણ મેળવવા માટે ઉપલબ્ધ એકમાત્ર કાનૂની ઉપાય છે. જો કે, આ અધિનિયમનું જોઈએ તેવું અમલીકરણ થતું નથી. ઉદાહરણ તરીકે, આ અધિનિયમની કલમ 6(1) માં મહિલાઓને પોલીસમાં જાતીય સતામણીની ફરિયાદો નોંધાવવામાં મદદ કરવા માટે દરેક જિલ્લામાં લોકલ કમિટી<\/a> (એલસી – સ્થાનિક સમિતિઓ) ની રચના કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. પરંતુ તેનું અમલીકરણ અપૂરતું<\/a> રહ્યું છે.<\/p>

\"What<\/a><\/div>

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અને કાર્યસ્થળ પર લિંગ-આધારિત હિંસા અટકાવવા માટે કામ કરતી બિનનફાકારક સંસ્થા માર્થા ફેરેલ ફાઉન્ડેશન (એમએફએફ) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી 2017ની એક આરટીઆઈ<\/a>માં જાણવા મળ્યું કે 655 જિલ્લાઓમાંથી માત્ર 191 જિલ્લાઓએ એલસીની સ્થાપના કરી છે.<\/p>

જોકે, આ એલસી મહિલા ઘરેલુ કામદારોને સુલભ છે કે કેમ તે સવાલ છે. આનો અંદાજ ડિસેમ્બર 2023 માં 817 મહિલા ઘરેલુ કામદારો પર કરવામાં આવેલા અભ્યાસ<\/a> પરથી લગાવી શકાય છે, તેમાં 96 ટકા લોકોએ કહ્યું હતું કે તેમના જિલ્લાઓમાં એલસી સુધી પહોંચવું તેમના માટે મુશ્કેલ હતું. કેટલાકે કાર્યાલયના અસ્પષ્ટ ઓફિસ સ્થાનોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જ્યારે બીજાઓએ તેમને કરવી પડતી લાંબા અંતરની મુસાફરી તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું.<\/p>

નેશનલ કેપિટલ રિજન (એનસીઆર – રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર) માં, ઘરેલુ કાર્યબળમાં મુખ્યત્વે ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહારની સ્થળાંતરિત<\/a> મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી ઘણી મહિલાઓ પાસે સામાજિક સુરક્ષા અને સહાયક નેટવર્કનો અભાવ છે. એલસીની દુર્ગમતાને કારણે આ પડકારો વધુ મુશ્કેલ બન્યા છે.<\/p>

\"domestic<\/source><\/source><\/source><\/picture>
મહિલા ઘરેલુ કામદારોને તેમના મૂળભૂત માનવ અધિકારો અને બંધારણીય સ્વતંત્રતાઓ નકારવામાં આવે છે. | છબી સૌજન્ય: હેલન રાજ<\/figcaption><\/figure>

કામદાર અધિકારો = કાર્યસ્થળ પર સલામતી<\/h3>

એ સમજવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે મહિલા ઘરેલુ કામદારોને બીજા અનૌપચારિક કામદારોની તુલનામાં વધુ પડતી અસુરક્ષિતતાનો સામનો કરવો પડે છે, મુખ્યત્વે તેમના કામ અને કાર્યસ્થળના પ્રકારને કારણે. મહિલા ઘરેલુ કામદારોને ઘણીવાર બાથરૂમના ઉપયોગની અને પીવાના પાણીની પહોંચ નકારવામાં આવે છે, તેમને ખુરશી પર બેસવાના અધિકારનો અને વાજબી અને નિયમિત વેતનનો પણ ઇનકાર કરવામાં આવે છે, પરિણામે તેઓ તેમના મૂળભૂત માનવ અધિકારો<\/a> અને બંધારણીય સ્વતંત્રતાઓથી વંચિત રહે છે. તેમની તાકાત અને ગૌરવ વ્યવસ્થિત રીતે ખતમ થાય છે, પરિણામે તેમના પર થતા અત્યાચારોનું પ્રમાણ વધે છે. આ નોકરીદાતાના હાથમાં સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ કરે છે, અને આમ જુલમનું ચક્ર ચાલુ રહે છે.<\/p>

વધુને વધુ શક્તિહીન બનાવી દેવામાં આવેલા મહિલા ઘરેલુ કામદારો વાજબી પગાર, રજા અથવા કામ કરવાની સારી પરિસ્થિતિઓની માંગ કરવામાં ડરતા હોય છે. જ્યારે અમે એમએફએફ ખાતે ઘરેલુ કામદારો સાથે વાત કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે અમને એવા કિસ્સાઓ મળ્યા જ્યાં નવ વર્ષ નોકરી કર્યા પછી એક મહિલા ઘરેલુ કામદારને 800 રુપિયાનો પગાર વધારો મળ્યો હતો. બીજા કિસ્સાઓમાં, મહિલા કામદારોના અધિકારો અને લાભો નોકરીદાતાઓની જાતીય માંગણીઓના પાલન પર શરતી બનાવી દેવામાં આવ્યા હતા.<\/p>

\"donate<\/a><\/div>

વધુમાં, તેમનું કાર્યસ્થળ ઘણીવાર એક ખાનગી ઘર હોય છે, જે જાહેર ચકાસણી અને રાજ્ય નિયમનના ક્ષેત્રની બહાર હોય છે, જે નોકરીદાતાઓને અનિયંત્રિત શક્તિ આપે છે. ઘરેલુ કામકાજને વિશિષ્ટ કૌશલ્ય તરીકે ગણવામાં આવતું નથી પરંતુ મહિલાઓની ‘કુદરતી’ પારિવારિક જવાબદારીઓ<\/a>ના વિસ્તરણ તરીકે ગણવામાં આવે છે. આ જ કારણે લોકો મહિલા ઘરેલુ કામદારોને ‘કામદાર’ (શ્રમિક) તરીકે સ્વીકારતા નથી. આ સમજ વેતનની અસમાનતામાં પરિણમે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પુરુષ રસોઈયાને કુશળ શ્રમિક તરીકે જોવામાં આવે છે, જ્યારે મહિલા રસોઈયાને તેમના માટે જે સ્વાભાવિક છે તે જ કામ કરનાર તરીકે જોવામાં આવે છે.<\/p>

ઘર, ઘરેલુ કામકાજ અને ઘરેલુ કામદારને ચોક્કસ નિયમો અને આચારસંહિતાને આધીન પગારદાર કામના ઔપચારિક માળખામાં ઓળખવાની સામૂહિક નિષ્ફળતા મહિલાઓ માટે આવા કામમાં જોખમ વધારે છે.<\/p>

ઘરેલુ કામદારો માટેના શ્રમ અધિકાર મંચોમાં ચર્ચાઓ વાજબી વેતન, રજા, ગ્રેચ્યુઇટી અને સામાજિક સુરક્ષાના બીજા સ્વરૂપો પર કેન્દ્રિત હોય છે, જાતીય સતામણીની સમસ્યા અવગણવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, એમએફએફ ખાતે અમે ઘરેલુ કામદારો સાથે જાતીય સતામણી વિશે વાત કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે અમને જાણવા મળ્યું કે તે સૌથી ઓછી પ્રાથમિકતા ધરાવતી અને સૌથી સામાન્ય મનાતી સમસ્યા હતી – તેની પાછળના કારણો હતા: નોકરી ગુમાવવાનો ડર, લાંછન લાગવાનો ડર અને તે કામના સ્થળે તેમના દમનને કેવી રીતે વધારે છે તે અંગે જાગૃતિનો અભાવ.<\/p>

જોકે, એકતા અને પરસ્પર સહાય દ્વારા મહિલાઓને સમજાયું કે જાતીય સતામણી પ્રત્યેની અસુરક્ષિતતા તેમને તેમના બંધારણીય અને કાનૂની અધિકારોની માંગણી કરવાની નૈતિક શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસથી વંચિત રાખે છે.<\/p>

સંશોધન અને સંવાદ દ્વારા જાગૃતિ વધારવી<\/h3>

મે 2021 માં, યુએન ટ્રસ્ટ ફંડના સમર્થનથી એમએફએફએ દિલ્હી, ફરીદાબાદ અને ગુરુગ્રામમાં પોશ કાયદા હેઠળ મહિલા ઘરેલુ કામદારોમાં તેમના અધિકારો વિશે જાગૃતિ લાવવા માટેની એક યોજના<\/a> શરૂ કરી હતી. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય નિવારણ પદ્ધતિઓની પહોંચમાં સુધારો કરવાની સાથે સાથે એલસી, નોડલ અધિકારીઓ અને પોલીસ કર્મચારીઓ જેવા સંસ્થાકીય હિસ્સેદારોની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો હતો જેથી પોશ ફરિયાદોનું નિવારણ વધુ સંવેદનશીલ અને અસરકારક રીતે થઈ શકે.<\/p>

ઘરેલુ કામદારોએ જણાવ્યું હતું કે પુરુષ નોકરીદાતાઓના અનિચ્છનીય શારીરિક સંપર્ક અથવા અયોગ્ય વિનંતીઓથી તેઓ અસ્વસ્થતા અનુભવે છે.<\/p>

આ યોજના સમુદાય-આધારિત સહભાગી સંશોધન<\/a>ના સિદ્ધાંતો પર આધારિત હતી, આ પદ્ધતિ સામાજિક સમસ્યાઓને ઓળખવા, તેનું વિશ્લેષણ કરવા અને ઉકેલવામાં હિસ્સેદારોને સામેલ કરે છે. આ અભિગમથી મહિલા ઘરેલુ કામદારો પરિવર્તનની પ્રક્રિયા માટે માલિકીની ભાવના કેળવવા અને તેમના પોતાના ઉકેલો વિકસાવવા માટે સશક્ત બન્યા. ઓગસ્ટ 2024 સુધી ચાલુ રહેલી આ યોજના દરમિયાન અમે સમસ્યાની ઊંડી સમજ મેળવવા અને સામૂહિક રીતે ઉકેલો શોધવા માટે મહિલાઓ, સ્થાનિક સમિતિના સભ્યો અને તેમની સાથે કામ કરતા બીજા હિસ્સેદારો સાથે અસંખ્ય ચર્ચાસત્રો અને કાર્યશાળાઓનું આયોજન કર્યું હતું.<\/p>

યોજનાની શરૂઆતમાં જાતીય સતામણીને કાનૂની ગુના તરીકે જોવા અંગે મહિલા ઘરેલુ કામદારોની જાગૃતિનું મૂલ્યાંકન કરવા તેઓએ 1939 સાથીઓના સર્વેક્ષણ<\/a>નું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ફક્ત 16 ટકા મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ તે ગુનો હોવાનું સ્વીકાર્યું હતું. જોકે, તેઓ તે વિશે વાત કરવામાં અસ્વસ્થતા અનુભવતા હતા, કારણ કે તેનાથી જાતીય સતામણી અટકાવવામાં તેમની અસમર્થતા અંગે તેમનામાં શરમ, ગુસ્સો અને હતાશાની ભાવના ઉદ્ભવતી હતી. તેઓ પૂછતા હતા, “તમે આ મુદ્દો શા માટે ઉઠાવી રહ્યા છો?” અને ઉમેરતા, “આવું જ ચાલે છે; કોઈ કશું બદલી શકવાનું નથી.”<\/p>

જાતીય હિંસા એક નિષિદ્ધ વિષય છે, તેની ભાગ્યે જ ચર્ચા થાય છે. તેથી આ અનુભવોની વાત – ફક્ત અમારી સાથે જ નહીં, પરંતુ ઘરેલુ કામ કરતી બીજી મહિલાઓ સાથે પણ – કરતી વખતે મહિલાઓ સલામતી અનુભવે અને ‘કોઈકે તેમની પડખે છે – ની લાગણી અનુભવે એ મહત્વપૂર્ણ હતું.<\/p>

સામૂહિકીકરણ માટેની અમારી વ્યૂહરચના બહુવિધ સાંભળવાના અને શીખવાના વર્તુળોનું આયોજન કરવા પર કેન્દ્રિત હતી. આનાથી આ મુદ્દે વિશ્વાસ અને એકતાની ભાવના જન્મે છે, જે તેમને સુરક્ષિત વાતાવરણમાં મોકળા મને વાત કરવા અને એકબીજાને સહાયક જૂથના ભાગ તરીકે જોવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.<\/p>

પાર્ટિસિપેટરી સેફ્ટી ઓડિટ<\/a> સહિત વિવિધ સહભાગી પદ્ધતિઓ અને સાધનોનો ઉપયોગ કરીને કાર્યસ્થળે સલામતીની સમસ્યાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કવાયતમાં મહિલાઓએ તેમના સમુદાયો અને મુસાફરીનું મેપિંગ કર્યું, તેમના કાર્યસ્થળની આસપાસ સુરક્ષિત અને અસુરક્ષિત વિસ્તારો ઓળખ્યા. ચર્ચા દરમિયાન તેઓએ તેમના કાર્યસ્થળની અંદર અને બહાર જોખમ વધારતા લોકો અને પરિસ્થિતિઓ વિશેની વાર્તાઓ કહી. કેટલાકે પુરૂષ નોકરીદાતાઓના અનિચ્છનીય શારીરિક સંપર્ક અથવા અયોગ્ય વિનંતીઓથી તેઓ અસ્વસ્થતા અનુભવતા હોવાનું જણાવ્યું હતું. બીજાઓએ જાતીય હુમલા અને બળાત્કારની ધમકીઓની જાણ કરી હતી. કેટલીક મહિલાઓને નોકરીદાતાઓના કિશોરવયના દીકરાઓ તરફથી હેરાનગતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જ્યારે બીજી મહિલાઓ મહિલા નોકરીદાતાઓ દ્વારા પૂછવામાં આવતા તેમના જીવનની ખૂબ અંગત બાબતો વિશેના પ્રશ્નો અથવા અયોગ્ય વર્તનને કારણે અસ્વસ્થતા અનુભવી હતી.<\/p>

સાંભળવાના અને શીખવાના અનેક વર્તુળો દ્વારા મહિલાઓને સમજાયું કે તેમણે જે સહન કર્યું છે – પછી તે તેમના કાર્યસ્થળે હોય કે મુસાફરી દરમિયાન – તે સામાન્ય નહોતું, પરંતુ તે જાતીય સતામણી હતી અને સલામતી અને ગૌરવ સાથે કામ કરવાના તેમના મૂળભૂત અધિકારનું ઉલ્લંઘન હતું. જો કે આ અનુભૂતિએ તેમને સંસ્થાઓ પાસેથી જવાબદારીની માંગ કરવા તરફ દોર્યા કારણ કે તેમને સહાય કરવા માટે બનાવાયેલ પદ્ધતિઓ ઘણીવાર બિનઅસરકારક, અપ્રાપ્ય અથવા અનુસરવા માટે ખૂબ જ ડરામણી હતી.<\/p>

માગણીથી કાર્યવાહી: એક રોડમેપ<\/h3>

આ અવરોધોનો સામનો કરી રહેલી મહિલાઓએ તેમના રક્ષણ માટે બનાવાયેલી પ્રણાલીઓ પર જ સવાલ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું. એક સત્ર દરમિયાન કેટલીક મહિલાઓએ પૂછ્યું, “કાયદા વિશે જાણવાથી શો ફાયદો? જ્યારે અમારા ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ડીએમ) એટલા પણ જવાબદાર નથી કે એક એલસી બનાવે તો પછી અમારે ફરિયાદ નોંધાવવી શી રીતે?”<\/p>

સહભાગી સંશોધન અભિગમથી એ સુનિશ્ચિત થયું કે મહિલાઓ પોતાની જાતે સમસ્યાથી ઉકેલ<\/a> તરફનો માર્ગ મોકળો કરી શકી. અહીં તેમણે આ કેવી રીતે કર્યું તેની વાત છે.<\/p>

1. અધિકારીઓ પાસેથી જવાબદારીની માગણી<\/h3>

ઘણા મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ તેમના ડીએમને મળીને હજી સુધી એલસીની રચના કેમ નથી થઈ તેનો જવાબ માગવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ મહિલાઓએ એમએફએફ સાથે મળીને દિલ્હીના વિવિધ જિલ્લાઓની મુલાકાત લીધી હતી અને બીજા મહિલા ઘરેલુ કામદારોને તેમના પ્રયાસોમાં જોડાવા વિનંતી કરી હતી.<\/p>

રહેણાક સોસાયટીના રહેવાસીઓ, કર્મચારીગણ અને મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ જાતીય સતામણી અટકાવવાની અને અસરકારક નિવારણ પદ્ધતિઓની પહોંચ અંગેની ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો.<\/p>

મહિલા નેતાઓ, અથવા પહેલકર, મુખ્ય હિમાયતીઓ તરીકે ઉભરી આવ્યા. તેઓ ઘેર ઘેર જઈને બીજા મહિલા ઘરેલુ કામદારોને પોશ એક્ટ સમજાવતા અને તેમને ડિમાન્ડ કાર્ડ્સ<\/a> (માગણી પત્રો) પર સહી કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા. આ માગણી પત્રોમાં ડીએમને તેમના જિલ્લાના એલસી વિશે માહિતી આપવા અને જો તે ન હોય તો તાત્કાલિક તેને સ્થાપિત કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. લગભગ 3000 મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ માગણી પત્રો પર સહી કરી હતી, જે દિલ્હી અને હરિયાણાના ડીએમને સુપરત કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં આ યોજના સક્રિય હતી.<\/p>

ગુરુગ્રામમાં મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ તેમના માગણી પત્રો સુપરત કર્યા અને તેમના અધિકારોની હિમાયત કરી એ પછી જિલ્લા અધિકારીઓએ ભલામણ કરી કે રહેણાક સોસાયટીઓમાં પોશ એક્ટ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે એમએફએફ રેસિડેન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશન (આરડબલ્યુએ) સાથે મળીને કામ કરે. પરિણામે, પહેલી વાર ગુરુગ્રામમાં એક રહેણાક સોસાયટીના રહેવાસીઓ, કર્મચારીગણ અને મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ જાતીય સતામણી અટકાવવાની અને અસરકારક નિવારણ પદ્ધતિઓની પહોંચ અંગેની ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો.<\/p>

2023 માં, એમએમએફએ દિલ્હીના તમામ 11 જિલ્લાઓમાં આરટીઆઈ દાખલ કરીને<\/a> કેસને સત્તાવાર આંકડાઓ સાથે મજબૂત બનાવવા માટે એલસીની સ્થિતિ વિશે પૂછપરછ કરી. ત્યારબાદ આ માહિતી મહિલા ઘરેલુ કામદારોને પ્રોજેક્ટ સ્થળોએ સમુદાય બેઠકો, બેનર્સ અને પુસ્તિકાઓ દ્વારા સુલભ બનાવવામાં આવી. આ માહિતીથી ઉત્તર અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિલ્હીના મહિલા ઘરેલુ કામદારોમાં એલસી સભ્યો સાથે બેઠકો યોજવા માટે જરૂરી આત્મવિશ્વાસ આવ્યો, આ બેઠકોમાં પોશ એક્ટને તેમના માટે વધુ અસરકારક બનાવવાની રીતોની ચર્ચા કરવામાં આવી.<\/p>

2. નોકરીદાતાઓમાં જાગૃતિ કેળવવી<\/h3>

તેમના હિમાયતી પ્રયાસોની સાથે સાથે મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ તેમના નોકરીદાતાઓ સાથે પણ ઝુંબેશ ચલાવી, જેમાં ગૌરવ અને કાર્યસ્થળે સલામતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. કાર્યસ્થળે તેમના અધિકારો સુનિશ્ચિત કરવા માટેના કાયદાઓની ગેરહાજરીમાં મહિલાઓએ માંગ કરી કે નોકરીદાતાઓ તેમના મૂળભૂત અધિકારોનું સન્માન કરે. આ હેતુ માટે તેમણે માગણીઓનો ચાર્ટર તૈયાર કરીને ઈન્ટરનેશનલ ડોમેસ્ટિક વર્કર્સ ડે (આંતરરાષ્ટ્રીય ઘરેલુ કામદાર દિવસ) પર તેમના નોકરીદાતાઓને આપ્યો. હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં લખેલી દરેક માંગણીને મૂળભૂત અધિકારની જેમ ઘડવામાં આવી હતી અને તેને તેમના કામના સ્થળના વાતાવરણને સંદર્ભિત કરવામાં આવી હતી (કામના સ્થળના વાતાવરણના સંદર્ભમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં મૂકીને તેનો અર્થ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો). ઉદાહરણ તરીકે, સમાનતાના અધિકારનો અર્થ ઘરેલુ કામદારોને જમીન પર બેસાડવાની અથવા તેમને માટે ખાસ અલગ રાખેલા વાસણોમાં તેમને ભોજન પીરસવાની પ્રથાનો અંત લાવવાનો હતો. કેટલાક નોકરીદાતાઓએ માગણીપત્રોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા હતા, પરંતુ ઘણાએ તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો.<\/p>

વિવિધ સ્થળોએ મહિલા ઘરેલુ કામદારો હવે સામૂહિક રીતે સંગઠિત થઈ રહ્યા છે, એકબીજાને ટેકો આપી રહ્યા છે અને પગાર વિવાદ, ભેદભાવ અને જાતીય સતામણીના કેસોમાં હસ્તક્ષેપ કરી રહ્યા છે. એક કિસ્સામાં, દિલ્હીના જસોલા વિહારની 30 મહિલાઓનું એક જૂથ પોલીસની સામે આવીને ઊભું રહી ગયું અને તેમણે બે ઘરેલુ કામદારોને એક હિંસક નોકરીદાતાથી બચાવવા માટે વાટાઘાટો કરી, આ નોકરીદાતાએ તેમને એક અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી યોગ્ય ખોરાક અને પાણી વિના કામ કરવાની ફરજ પાડી હતી.<\/p>

3. ‘નિવારણ’ પ્રણાલીમાં રહેલી ખામીઓને દૂર કરવી<\/h3>

અનેક પ્રાદેશિક અને રાજ્ય-સ્તરીય પરામર્શ<\/a> દ્વારા મહિલા ઘરેલુ કામદારોએ તેમના રોજિંદા અનુભવના આધારે પોશ અધિનિયમની સમીક્ષા કરી અને જે ખામીઓને કારણે આ અધિનિયમ તેમની પહોંચની બહાર હતો તે ખામીઓનું પણ વિશ્લેષણ કર્યું. કેટલીક ભલામણો નીચે મુજબ છે:<\/p>