{"id":67998,"date":"2025-11-27T19:00:15","date_gmt":"2025-11-27T13:30:15","guid":{"rendered":"https:\/\/idronline.org\/article\/%primary_category_article%\/coal-satyagraha-adivasis-reclaim-their-natural-resources\/"},"modified":"2025-11-27T19:00:18","modified_gmt":"2025-11-27T13:30:18","slug":"coal-satyagraha-adivasis-reclaim-their-natural-resources","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/idronline.org\/gu-in\/article\/rights\/coal-satyagraha-adivasis-reclaim-their-natural-resources\/","title":{"rendered":"\u0a95\u0acb\u0ab2\u0ab8\u0abe \u0ab8\u0aa4\u0acd\u0aaf\u0abe\u0a97\u0acd\u0ab0\u0ab9: \u0a86\u0aa6\u0abf\u0ab5\u0abe\u0ab8\u0ac0\u0a93 \u0aa4\u0ac7\u0aae\u0aa8\u0abe \u0a95\u0ac1\u0aa6\u0ab0\u0aa4\u0ac0 \u0ab8\u0a82\u0ab8\u0abe\u0aa7\u0aa8\u0acb \u0aaa\u0ab0 \u0aab\u0ab0\u0ac0\u0aa5\u0ac0 \u0aa6\u0abe\u0ab5\u0acb \u0a95\u0ab0\u0ac7 \u0a9b\u0ac7"},"content":{"rendered":"

5 મી જાન્યુઆરી, 2008 ના રોજ છત્તીસગઢના રાયગઢ જિલ્લાના ખમરિયા ગામ અને નજીકના ગામોના લોકો જિંદલ સ્ટીલ એન્ડ પાવર લિમિટેડની ગારે IV\/6 ખાણકામ યોજનાની સ્થાનિક સમુદાયો અને પર્યાવરણ પર થનાર અસરોની ચર્ચા કરવા જાહેર સુનાવણી<\/a> માટે ભેગા થયા હતા. આ એક ઉતાવળે આયોજિત સુનાવણી<\/a> હતી. આ ગામો તમ્નાર બ્લોકમાં છે, જે પંચાયત (એક્સ્ટેન્શન ટુ શિડ્યુલ્ડ એરિયાઝ – અનુસૂચિત વિસ્તારોમાં વિસ્તરણ) અથવા પેસા અધિનિયમ, 1996<\/a> દ્વારા સંરક્ષિત પાંચમી અનુસૂચિ<\/a>નો (મુખ્યત્વે આદિવાસી વસ્તી ધરાવતો) વિસ્તાર છે. તેમ છતાં આ ગામોની પંચાયતોને સમય પરિવર્તન વિશે જાણ કર્યા વિના આ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. પેસા અધિનિયમ અનુસાર આવી સુનાવણી પહેલાં પંચાયતોને સૂચિત કરવું ફરજિયાત છે.<\/p>

આમાંના ઘણા ગ્રામજનો જન ચેતનાનો ભાગ હતા, તે એક સમુદાય-આધારિત સંગઠન (લોકોનું સંગઠન) છે જેની સાથે હું કામ કરું છું. ખાણકામ કંપનીને આપવામાં આવેલી પર્યાવરણીય મંજૂરીની કાયદેસરતા સામે અમે વિરોધ કર્યો અને પોલીસે અમારા પર લાઠીચાર્જ કર્યો; અમારા લોકોએ બદલો લીધો અને ત્યારબાદ થયેલી હિંસામાં ઓછામાં ઓછા 50 ગ્રામજનો ઘાયલ થયા<\/a>, અને બીજા અનેકોની ધરપકડ કરવામાં આવી. પડોશી ગામોના રહેવાસીઓને આ વિશે ખબર પડી અને જેમ જેમ અધિકારીઓનો જુલમ વધતો ગયો, તેમ તેમ લોકોની સતત વિરોધ કરવાની તૈયારી પણ વધતી ગઈ.<\/p>

2008 માં ગ્રામજનોને જે ભયાનક હિંસાનો સામનો કરવો પડ્યો તે પછી અમે નક્કી કર્યું હતું કે અમારા વિરોધ અહિંસક રહેશે; અમને સમજાયું કે જો અમે શારીરિક રીતે બદલો લઈશું, તો અધિકારીઓને અમારા લોકોનું નકારાત્મક ચિત્ર દોરવાની અને અમારા પ્રતિકારને દબાવી દેવાની તક મળશે. એક બેઠકમાં અમે એમ કે ગાંધીના મીઠાના સત્યાગ્રહ<\/a>, તેના અસહકારાત્મક વલણ અને લાંબા ગાળાની અસર વિશે વાત કરવાનું શરૂ કર્યું. કુદરતી સંસાધનો પર લોકોના સાર્વભૌમત્વના પ્રતીક તરીકે દેશના દરિયા કિનારાના મીઠાનો ઉપયોગ કરી ગાંધી લડી રહ્યા હતા. અમારા કિસ્સામાં અમે કોલસા સત્યાગ્રહ શરૂ કર્યો. 2 જી ઓક્ટોબર, 2011 ના રોજ, ગાંધીજીની જન્મજયંતિના રોજ અમે નક્કી કર્યું કે જો અમને કોલસા આધારિત અર્થતંત્રમાં રહેવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે, તો અમે જ અમારા પોતાના કોલસાનું ખનન કરીશું, તેને બજારમાં વેચીશું અને તેમાંથી થતા નફાનો ઉપયોગ સમુદાયના કલ્યાણ માટે થાય એ સુનિશ્ચિત કરીશું.<\/p>

\"What<\/a><\/div>

અમે ગારે ગામથી કેલો નદી સુધી કૂચ કરી, આ નદીના પટમાંથી પુષ્કળ પ્રમાણમાં કોલસા મળી આવે છે. અમે ત્યાં જમીન ખોદી અને 3 ટન કોલસો ગામમાં પાછો લઈ આવ્યા. આગળનું પગલું ખરીદનાર શોધવાનું હતું. અમારામાં એવા લોકો હતા જેઓ ઈંટના ભઠ્ઠા અને ઢાબા પર કામ કરતા હતા, તેથી અમે આ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું. અમે ભઠ્ઠા અને ઢાબાના માલિકોને હરાજીમાં સામેલ કર્યા, અને કોલસો તેમને વેચી દીધો.<\/p>

જોકે, અમારો પોતાનો કોલસાનો ધંધો સ્થાપવો એ કોલસા સત્યાગ્રહનું માત્ર એક પાસું છે. અમે એકબીજા પાસેથી શીખીએ છીએ અને શિક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ અને જમીન અધિકારો સહિત લોકોની વિવિધ જરૂરિયાતો પર કામ કરીએ છીએ. અમે કોર્પોરેટ ખાણકામ સામે વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન કરવાનું પણ ચાલુ રાખીએ છીએ, અને એક મીડિયા ઇકોસિસ્ટમ ઊભી કરી છે જેથી અમારા વિસ્તારની બહારના લોકો આ સમસ્યાઓથી વાકેફ થાય.<\/p>

2023 માં આ સત્યાગ્રહને 12 વર્ષ પૂરા થયા. નવા વર્ષમાં પ્રવેશી રહ્યા છીએ ત્યારે ગ્રામીણ ભારતમાં કોર્પોરેટ ખાણકામ સામેના આંદોલનને ટકાવી રાખવાના અમારા અનુભવ પરથી અમે શીખેલા કેટલાક પાઠ અહીં પ્રસ્તુત છે. અમારો સંઘર્ષ છત્તીસગઢમાં કોલસાની ખાણકામ કંપનીઓ સામે છે પરંતુ અમે માનીએ છીએ કે પોતાની જમીન અને કુદરતી સંસાધનો કોર્પોરેટ દ્વારા હસ્તગત કરી લેવાનો પ્રતિકાર કરી રહેલા દેશના બીજે ગમે તે પ્રદેશના સમુદાયોને અમારી પદ્ધતિઓ ઉપયોગી થઈ પડે તેમ છે. ચળવળના ભાગ રૂપે અમે શીખેલા કેટલાક પાઠ:<\/p>

શિક્ષિત કરો<\/h3>

1. લોકો પાસેથી શીખો અને તેમની જરૂરિયાતો અનુસાર અનુકૂલન સાધો<\/h3>

ચળવળની શરૂઆતના દિવસોમાં અમે લોકોના ખાણકામના અધિકાર ઉપરાંત તેમના ખોરાક અને પેન્શનના અધિકારની સમસ્યાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. પરંતુ બેઠકમાં અમારા સભ્યોએ અમને પૂછ્યું, “જો અમારી પાસે જમીન નહીં હોય, તો અમે ખોરાક અને પેન્શનનું કરીશું શું?” આ રીતે અમે જમીન અધિકારો પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. અમારા ઘણા સભ્યો ભૂમિહીન આદિવાસીઓ હતા, તેથી અમે તેમને તેમની જમીનના દસ્તાવેજ તેમજ તેમના સામુદાયિક વન અધિકારો મેળવવામાં મદદ કરવાનું શરૂ કર્યું.<\/p>

જમીન ધરાવતા ખેડૂતો કે જેઓ ખાણકામને કારણે પોતાની જમીન ગુમાવે છે તેમને વળતર રૂપે કોલ ઇન્ડિયાએ પ્રતિ એકર 5 લાખ રુપિયા<\/a> અને જમીનનો એક નાનો પ્લોટ આપવાનો હોય છે. અમારા સમુદાયના નેતાઓની મદદથી અમે લોકોની ફરિયાદો અધિકારીઓ સુધી અને જો જરૂરી હોય તો અદાલત સુધી લઈ જવાનું શરૂ કર્યું.<\/p>

\"donate<\/a><\/div>

જોકે, અમને સમજાયું કે ઉપયોગી હોવા છતાં વળતર એ દરેક પરિવાર માટે શ્રેષ્ઠ ઉકેલ ન હોઈ શકે, કારણ કે તેનાથી ફક્ત મર્યાદિત સમય માટે જ તેઓ પોતાનું ગુજરાન ચલાવી શકે છે. અમારા ગામડાઓમાં એવી વિધવાઓ અને એવા કિશોરો હતા જેમણે તેમના પરિવારના કમાતા સભ્યો ગુમાવ્યા હતા. નાણાકીય વળતરને બદલે કોલ ઇન્ડિયા પાસે જેમની જમીન તેમણે ખાણકામ માટે સંપાદિત કરી છે એવા લોકોને રોજગાર આપવાનો વિકલ્પ પણ છે<\/a>. અમારા વિસ્તારના ઘણા આદિવાસી પરિવારોને ઔપચારિક રોજગાર અપનાવવા માટે સમજાવવામાં જન ચેતનાના સભ્યોને થોડો સમય લાગ્યો. અમે તેમને સમજાવ્યું કે 5 લાખ રુપિયા તો વપરાઈ જશે, પરંતુ જાહેર ક્ષેત્રની નોકરીથી તેઓ નિયમિત આવક મેળવી શકશે. તેમની નોકરીની અરજીઓ માટે ફોર્મ ભરવામાં અમે તેમને મદદ કરીએ છીએ. જરૂર હોય તો ખાનગી ઠેકેદારો મારફત રોજગાર મેળવવામાં પણ અમે તેમને મદદ કરીએ છીએ. અહીંના પરિવારોમાં ભૂમિહીનતા સામાન્ય હોવાથી કોલ ઇન્ડિયા સાથે વાત કરીને અમે લોકો માટે સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગો સ્થાપવામાં મદદ કરી.<\/p>

અમે યુવાનોને શિક્ષિત કરવા પર ખૂબ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ. તેમાંથી ઘણા અમારા સંગઠનમાં જોડાય છે અથવા બીજી કોઈ ક્ષમતામાં તેમના સમુદાયોની સમસ્યાઓ પર કામ કરે છે. અમે અમારા બધા મેળાવડામાં એ વાતનો ઉલ્લેખ કરીએ છીએ કે યુવાનોએ શિક્ષણનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત વિકાસ માટે તો કરવો જ જોઈએ, પરંતુ પોતાના સમુદાય અને સમાજ પ્રત્યે પણ તેમની જવાબદારી છે.<\/p>

\"A<\/source><\/source><\/source><\/picture>
અમે નક્કી કર્યું કે જો અમને કોલસા આધારિત અર્થતંત્રમાં રહેવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે, તો અમે જ અમારા પોતાના કોલસાનું ખનન કરીશું. | છબી સૌજન્ય: જન ચેતના<\/figcaption><\/figure>

2. પ્રસાર કરો<\/h3>

આ સંગઠનનો ભાગ બનેલા યુવાનો સ્માર્ટફોનના ઉપયોગ જેવી ટેકનોલોજીમાં પણ કુશળ છે. અહીં અમને અમારી પોતાની મીડિયા ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાની તક મળી.<\/p>

ચળવળની શરૂઆતમાં એવો સમય હતો જ્યારે અમે કોઈ સમસ્યા મુખ્ય પ્રવાહના પ્રસાર માધ્યમો સાથે સાંકળતા અને તેઓ સંપૂર્ણપણે અલગ જ ચિત્ર રજૂ કરતા; ઉદાહરણ તરીકે, ‘ખાણકામનો વિરોધ કરવા માટે 200 લોકો આવ્યા’ એ હકીકતને ‘ખાણકામના સમર્થનમાં 200 લોકો આવ્યા’ તરીકે રજૂ કરવામાં આવતી. અમે વીડિયો વોલન્ટિયર્સ<\/a> જેવી પત્રકારત્વમાં કુશળતા ધરાવતી બિન-નફાકારક સંસ્થાઓની મદદથી અમારા પોતાના લોકોને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું.<\/p>

શરૂઆતમાં અમે ચાર લોકોને – બે છોકરાઓ અને બે છોકરીઓને – તેમની પાસે 15 દિવસ માટે તાલીમ લેવા મોકલ્યા. આ બિન-નફાકારક સંસ્થાએ તેમને વાર્તાઓ ઓળખવામાં, વીડિયો શૂટ કરવામાં અને અસરકારક રીતે સંદેશ પહોંચાડવામાં મદદ કરી. બે થી ત્રણ મહિના સુધી તેઓએ રોડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આરોગ્યસંભાળ જેવા પડકારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ખાણકામ વિસ્તારોમાં કામ કર્યું. તેઓએ આ વિષયો પર બે-ત્રણ મિનિટ લાંબી દસ્તાવેજી બનાવી.<\/p>

વીડિયો વોલન્ટિયર્સ તેમને ફિલ્મ દીઠ 1000 રુપિયા ચૂકવે છે. જ્યારે તેઓ એ જ સમસ્યા પર ફોલો-અપ ફિલ્મ બનાવે ત્યારે તેમને 2000 રુપિયા મળે છે, એનો અર્થ એ થાય કે તેમને સ્થિર આવક મળતી રહે છે. અમારા 10 સભ્યોમાંથી દરેક હવે દર મહિને સરેરાશ 10000-15000 રુપિયા કમાય છે, અને અમે સારું ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટિંગ પણ કરીએ છીએ. આ વીડિયો અમે નિયમિતપણે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક, વોટ્સએપ અને એક્સ (અગાઉ ટ્વિટર) જેવી તમામ સોશિયલ મીડિયા ચેનલો પર પોસ્ટ કરીએ છીએ જેથી બીજા લોકો તેમના વિસ્તારોમાં પણ આવું કરવા માટે પ્રેરિત થાય. અમે આ વીડિયોને સ્થાનિક પ્રિન્ટ અને ડિજિટલ મીડિયા આઉટલેટ્સમાં પણ ફેલાવીએ છીએ. જ્યારે તેઓ આ વાર્તાઓ પ્રકાશિત કરે છે ત્યારે તેઓ અમને ફોટા અને અખબારના કટિંગ મોકલે છે; આ અમારા સભ્યોને તેમનું કામ ચાલુ રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.<\/p>

આયોજન કરો<\/h3>

1. ગ્રામસભામાં પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરો<\/h3>

પેસા અધિનિયમ અનુસૂચિત વિસ્તારોમાં ગ્રામસભાને ગામડાઓનું સ્વ-શાસન કરવાની સત્તા<\/a> આપે છે. તે કુદરતી સંસાધનો પર આદિવાસી સમુદાયોના અધિકારોને માન્યતા આપે છે અને વિકાસ યોજનાને મંજૂરી આપી શકે છે અને નકારી પણ શકે છે. આમ, આ સમુદાયો માટે ગ્રામસભા એ તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવાનું અને પરિવર્તન લાવવા માટેનું એક પ્લેટફોર્મ બની રહે છે.<\/p>

આ વાતને સમજીને અમે ગામડાની મહિલા નેતાઓને પંચાયત ચૂંટણીમાં ભાગ લેવા માટે તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. હાલમાં અમે જેમની સાથે કામ કરીએ છીએ તે 15-16 મહિલાઓ અને આદિવાસી સભ્યો જનપદ પંચાયતો (બ્લોક-સ્તરની પંચાયતો) નો ભાગ છે, જનપદ પંચાયતો ગ્રામ પંચાયત અને જિલ્લા પંચાયત વચ્ચેની એક કડી છે. ડિસ્ટ્રિક્ટ મિનરલ ફાઉન્ડેશન<\/a> (જિલ્લા ખનિજ ફાઉન્ડેશન) અને સીએસઆરના નાણાંનો આ ખાણકામ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોના કલ્યાણ માટે વાજબી ઉપયોગ <\/a>કરવાની માંગ કરવામાં આ પંચાયત સભ્યો અમને મદદ કરી રહ્યા છે. આ વિસ્તારોમાં કાર્યક્ષમ પીડીએસ ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ તેઓએ અમને મદદ કરી છે.<\/p>

2. એક કંપની સ્થાપો<\/h3>

2011 માં અમે અધિકારીઓને બતાવી દીધું કે અમે અમારી પોતાની જમીનનું ખનન કરી શકીએ છીએ અને તેમાંથી મળતા નફાનું ગામડાઓમાં વિતરણ થાય એ પણ સુનિશ્ચિત કરી છીએ. જોકે, અમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે અમારી ખાણકામ પ્રવૃત્તિ ગેરકાયદેસર છે અને ફક્ત કંપનીઓ જ કોલસો કાઢી શકે છે. અમે અધિકારીઓને જાણ કરી કે અમારી કોઈ કંપની નથી પણ અમે થોડા મહિનામાં કંપની સ્થાપી શકીએ છીએ. પછી અધિકારીઓએ અમને પૂછ્યું, “કંપની શરૂ કરવા માટે તમારે કઈ લાયકાતોની જરૂર છે એ તમે જાણો છો કે? તેને માટે કેટલા પૈસાની જરૂર પડે એ તમે જાણો છો?” અમે તેમને કહ્યું કે અમારા ગામના દરેકેદરેક ઘરમાં અંબાણી અને જિંદલ જેટલું ભણેલી હોય એવી વ્યક્તિઓ તો છે જ. ખાણકામ કંપની શરૂ કરવા માટે કોઈ વ્યક્તિગત ભંડોળનો ઉપયોગ કરતું નથી એમ કહી અમે તેમના દાવાને પડકાર્યો. અમારી સમજ મુજબ જ્યારે સરકાર અમારી જમીન જપ્ત કરે છે અને તેને ખાનગી કંપનીને આપે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે કોલસાનું ખાણકામ શરૂ કરવા માટે બેંક પાસેથી લોન મેળવવા કંપની લોનની ચૂકવણી માટે સુરક્ષા તરીકે ગીરવે મૂકવા માટે તે જમીનનો ઉપયોગ કરે છે. અમારો પ્રસ્તાવ સીધો હતો: જો તમે તેમને 40 લાખ રુપિયા આપી શકો છો તો ખાણકામ માટે અમને 10 લાખ રુપિયા ફાળવો, અને ટકાઉ ખાણકામ કેવી રીતે કરી શકાય છે એ અમે બતાવી આપીશું.<\/p>

2013 માં ગારે તાપ ઉપક્રમા પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડ<\/a> એક ખેડૂત ઉત્પાદક કંપની તરીકે નોંધાયેલ હતી. બાહ્ય ભંડોળ વિના પણ આ કામ શક્ય છે તે સાબિત કરવા ક્રાઉડફંડિંગ કરીને અમે એક વર્ષ માટે 1 એકર જમીન પર કોલસાનું ખાણકામ કર્યું. આવી કંપનીમાં મહિલાઓ, યુવાનો અને જમીન ધરાવતા ખેડૂતો અને જમીન વિનાના ખેડૂતો બંનેની શી ભૂમિકા હોઈ શકે તેની પર અમે અંદરોઅંદર ચર્ચા કરી. અમે સામૂહિક રીતે નક્કી કર્યું કે અમે જે પૈસા કમાઈએ તે સીધા ગ્રામસભા પાસે જવા જોઈએ, જે ગામડાઓમાં આરોગ્યસંભાળ, વીજળી અને સ્વચ્છ પાણી જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી પાડવામાં મદદ કરી શકે.<\/p>

લોકો તેમની કંપની માટે પોતાની જમીન આપવા તૈયાર હતા. તેમણે અમને તેમની જમીન પર ખાણકામ કરવા માટે તેમની જમીનના દસ્તાવેજ અને નો-ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટની નકલો આપવાની ઓફર કરી. હવે અમારી પાસે લોકોએ આપેલી 700 એકર જમીન છે. સરકારે અમને કોઈ ખાણો ફાળવી નથી પરંતુ અમે અમારા પાવડા વડે કોલસો ખોદવાનું ચાલુ રાખીએ છીએ.<\/p>

\"\"<\/source><\/source><\/source><\/picture>
અમારા સત્યાગ્રહ વિરોધ પ્રદર્શનોથી શરૂ થયા હતા, જે આજે પણ અમારા આંદોલનનો મુખ્ય આધાર છે. | છબી સૌજન્ય: જન ચેતના<\/figcaption><\/figure>

આંદોલન કરો<\/h3>

1. કોર્ટમાં મુકદ્દમો લડો<\/h3>

અમારા કામના દરેક તબક્કે, અમારા લોકોએ તેમના અધિકારો માટે કાનૂની લડાઈ લડવી પડી છે. ઉદાહરણ તરીકે, ખાણ અધિનિયમ, 1952<\/a>, મહિલાઓને કોલસાની ખાણોમાં કામ પર રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકતો હતો. જોકે, અમારા સમુદાયના એક સભ્ય, રાઠો બાઈએ ખાણકામ અકસ્માતમાં તેમના ભાઈ અને પિતા ગુમાવ્યા હતા. જો તે મહિલા ન હોત, તો તેમને કોલ ઈન્ડિયામાં નોકરી આપવામાં આવી હોત. તેથી અમે છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટમાં દાવો દાખલ કરીને કોલ ઈન્ડિયા સામે કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી<\/a> અને દલીલ કરી કે જ્યારે બંધારણ લિંગના આધારે ભેદભાવ કરતું નથી, તો ખાણ અધિનિયમ લિંગના આધારે ભેદભાવ કેવી રીતે કરી શકે? પરિણામે રાઠો બાઈને નોકરી મળી.<\/p>

પછી રથકુમારનો કિસ્સો આવ્યો, કોલ ઇન્ડિયાની ખાણમાં કામ કરતી વખતે હૃદયરોગના હુમલાથી તેમના પતિનું મૃત્યુ થયું હતું. જ્યારે કંપનીએ કહ્યું કે તેમના પતિના નામની કોઈ વ્યક્તિએ ક્યારેય તે ખાણમાં કામ કર્યું નથી, ત્યારે અમે માહિતી અધિકાર અરજી દાખલ કરી અને કોર્ટમાં સાબિત કર્યું કે તેઓ જૂઠું બોલી રહ્યા હતા. રથકુમારને પણ નોકરી મળી. ખાણોમાં રોજગાર મેળવી શકેલી મહિલાઓની સફળતાની ઘણી વાર્તાઓ<\/a>માં રાથોબાઈ અને રથકુમારનો સમાવેશ થાય છે.<\/p>

2. વિરોધ કરતા રહો<\/h3>

અમારા સત્યાગ્રહ વિરોધ પ્રદર્શનોથી શરૂ થયા હતા, અને આ વિરોધ પ્રદર્શનો અમારા આંદોલનનો મુખ્ય આધાર રહ્યા છે. જેમ જેમ વર્ષો વીત્યાં તેમ તેમ આ વિરોધ પ્રદર્શનો ધીમે ધીમે વધ્યા છે. 2012 માં જ્યારે અમે સત્યાગ્રહના બીજા વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે અમે નજીકના ગામડાઓના સભ્યો અને પ્રતિનિધિઓ સાથે બેઠકો યોજવાનું શરૂ કર્યું. રાષ્ટ્રીય સ્તરે અમે જે સંગઠનોને જાણતા હતા તેમને પણ અમે આમંત્રણ આપ્યું; 16 રાજ્યોના લોકો ભાગ લેવા આવ્યા. કેટલાક બોક્સાઈટ ખાણકામથી, બીજા આયર્ન-ઓર ખાણકામથી, વગેરેથી પરેશાન હતા. અમે કહ્યું કે અમે કોલસા સત્યાગ્રહનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો કારણ કે અમે કોલસાની ખાણોથી ઘેરાયેલા હતા, પરંતુ અમારું મોડેલ અનુકરણીય હતું.<\/p>

અમે અમારા સભ્યોને બીજા ગામડાઓમાં અને રાજ્યોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો અને આંદોલનો કેવી રીતે થાય છે એ જોવા પણ લઈ જઈએ છીએ જેથી અમે તેમની પાસેથી શીખી શકીએ. અમારી પાસે સંસાધનો ઓછા છે, પરંતુ લોકો મદદ કરે છે. અમે ગામના દરેક ઘરમાંથી મુઠ્ઠીભર ચોખા માંગીએ છીએ. જે લોકોને પરવડી શકે તેમ હોય તેઓ વધુ આપે છે, અને કેટલાક લોકો આંદોલન ચાલુ રાખવા માટે પૈસા પણ દાન કરે છે. 2024 માં અમે સમુદાય દાન માટેનો એક નિયમ બનાવ્યો છે – જેમની પાસે 1 એકર જમીન છે તેઓ 100 રુપિયા આપશે અને જેમની પાસે 10 એકર જમીન છે તેઓ 1000 રુપિયા આપશે. અમે પહેલેથી જ લગભગ 8.5 લાખ રુપિયા ઊભા કરવામાં સફળ રહ્યા છીએ અને લગભગ 40 ક્વિન્ટલ ચોખા પણ એકઠા કર્યા છે. જ્યારે પણ કૂચ, ટ્રાફિક જામ (રસ્તા રોકો) અથવા ધરણા હોય ત્યારે આ પૈસા અને ચોખા અમને ટકાવી રાખે છે. અમે એક પ્રોજેક્ટર, એક મ્યુઝિક સિસ્ટમ, એક પ્રિન્ટર, એક લેપટોપ પણ ખરીદ્યાં છે. અમે સંપૂર્ણ નાણાકીય પારદર્શિતા રહે એ સુનિશ્ચિત કરીએ છીએ; કેટલા પૈસા એકઠા થયા છે અને પૈસા માટે કોણ જવાબદાર છે એ બધાને ખબર છે.<\/p>

વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલતા હોય તે દરમિયાન લોકોની આજીવિકા ખોરવાઈ ન જાય તે માટે દરેક ગામ વિરોધ પ્રદર્શનમાં એક-એક દિવસનું આયોજન કરવા માટે જવાબદાર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, આજે મારા ગામના 500 લોકો જાય, તો કાલે તમારો વારો આવશે.<\/p>

તાજેતરમાં કંપનીઓ દ્વારા અહીં ખાણો ઊભી કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હોવા છતાં રાયગઢમાં અને તેની આસપાસમાં આવેલા ગામડાઓના લોકોએ તે દિશામાં આગળ વધવાના તમામ પ્રયાસો નિષ્ફળ બનાવ્યા છે. જ્યાં સુધી તેઓ અમારા સંસાધનો પર કબજો જમાવવા આવતા રહેશે ત્યાં સુધી અમે તેના વિરોધમાં ઊભા રહીશું અને અમારો બચાવ કરીશું. અમારે અમારા ગામડાઓમાં કોલસાની ખાણો નથી જોઈતી, પરંતુ જો સરકારના માટે આ જ વિકાસ હોય તો અમારે પણ તેમાં અમારો હિસ્સો જોઈએ છે.<\/p>

ટ્રાન્સલેશન ટૂલનો ઉપયોગ કરીને અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત કરવામાં આવેલ આ લેખની સમીક્ષા અને તેનું સંપાદન મૈત્રેયી યાજ્ઞિક દ્વારા કરવામાં આવેલ છે અને મીત કાકડિયા દ્વારા તેની પુન: સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.<\/em><\/p>

—<\/p>

વધુ જાણો<\/h3>