{"id":57619,"date":"2023-01-18T11:30:00","date_gmt":"2023-01-18T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/idronline.org\/features\/%primary_category_features%\/a-young-adivasi-sarpanch-in-gadchiroli-fears-neither-naxalites-nor-the-cops\/"},"modified":"2024-03-28T15:28:51","modified_gmt":"2024-03-28T09:58:51","slug":"a-young-adivasi-sarpanch-in-gadchiroli-fears-neither-naxalites-nor-the-cops","status":"publish","type":"feature","link":"https:\/\/idronline.org\/mr-in\/features\/rights\/a-young-adivasi-sarpanch-in-gadchiroli-fears-neither-naxalites-nor-the-cops\/","title":{"rendered":"\u0917\u0921\u091a\u093f\u0930\u094b\u0932\u0940\u0924\u0940\u0932\u090f\u0915\u093e \u0924\u0930\u0941\u0923 \u0906\u0926\u093f\u0935\u093e\u0938\u0940 \u0938\u0930\u092a\u0902\u091a\u093e\u0932\u093e \u0928\u0915\u094d\u0937\u0932\u0935\u093e\u0926\u0940 \u0915\u093f\u0902\u0935\u093e \u092a\u094b\u0932\u093f\u0938\u093e\u0902\u091a\u0940 \u092d\u0940\u0924\u0940 \u0935\u093e\u091f\u0924 \u0928\u093e\u0939\u0940"},"content":{"rendered":"

मी एक आदिवासी महिला आहे आणि गेल्या तीन वर्षांपासून महाराष्ट्रातील भामरागड तालुक्यातील एका ग्राम पंचायतीची सरपंच आहे.नक्षलग्रस्त अशा गडचिरोली जिल्ह्यातील नऊ गावांची जबाबदारी माझ्य सारख्या २३ वर्षीय महिलेने सांभाळणे हे निश्चितच आव्हानात्मक काम आहे. परंतू, माझ्या मडिया आदिवासींच्या कडून मला सतत मिळणारे प्रेम आणि आदर लक्षात घेतला तर हे काम करणे महत्वाचे आहे असेच वाटते.<\/p>

कोठी ग्रामपंचायतीमध्ये वाढलेली मी खेळात प्रवीण होते आणि मुलांबरोबर क्रिकेट, व्हॉलीबॉल आणि कबड्डी खेळायचे.बऱ्याचदा पुरुषांच्या मोठ्या गटात मी एकटीच महिला असायचे. मी मोटारसायकल चालवायचे, लहान केस ठेवायचे आणि मी पॅन्ट-शर्ट वापरत होते, परंतु प्रत्येकाने मला मोकळेपणाने स्वीकारले.<\/p>

माझे वडील तालुका स्तरावरील शिक्षक होते आणि माझी आई अंगणवाडीत शिकवत होती, त्यामुळे कागदपत्रांच्या बाबतीत मदत घेण्यासाठी परिसरातील लोक आमच्याकडे येत असतात. आमच्या गावात साक्षरतेचे प्रमाण जास्त नाही आणि त्यामुळे बहुतेक रहिवाश्यांना अधिकृत कागदपत्रांच्या बाबतीत फारसे काही कळत नाही. चंद्रपूर येथील शिवाजी माध्यमिक आश्रम शाळेतून इयत्ता १२ वी पूर्ण केल्यानंतर, मी देखील या कागदपत्रांच्या कामा मध्ये आई वडिलांना मदत करण्यास सुरुवात केली-पासबुक अद्ययावत करणे, पैसे जमा करणे आणि काढणे, जात प्रमाणपत्रांसाठी अर्ज भरणे, जमिनीची कागदपत्रे अश्या व अन्य कामांमध्ये मी मदत करू लागले.<\/p>

\"What<\/a><\/div>

कोठी ग्रामपंचायतीत 2003 पासून सरपंचाची नेमणूक झाली नव्हती. यामुळे गावकऱ्यांना मोठ्या अडचणींना सामोरे जावे लागत असे. सरकारी प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनीच ग्रामीण प्रकल्पांची जबाबदारी घेतली होती, परंतु शौचालये, शाळा आणि रस्ते केवळ कागदावरच होते किंवा सुमार दर्जाचे होते. भ्रष्ट अधिकारी मूलभूत सुविधांचा पुरवठा करताना आमची फसवणूक करीत असत. तहसील कार्यालय २५ किलोमीटर अंतरावर होते. कित्येक तासांच्या प्रवासानंतर, जेव्हा आम्ही जात, अधिवास किंवा जमिनीच्या कागदपत्रांसाठी तिथे जायचो, तेव्हा आम्हाला परत पाठवले जायचे किंवा दुसऱ्या दिवशी परत येण्यास सांगितले जायचे. आम्हाला अशा एका सरपंचाची नितांत गरज होती, जे अशा कामांत स्थानिक आणि प्रशासन यांच्या मधील दुवा असतील.<\/p>

आमच्या गरजांसाठी लढण्यासाठीही आम्हाला कोणाची तरी गरज होती. आम्हाला अनेकदा अपमानास्पद वागणूक दिली जाते. आमचे कपडे, आमचे अन्न, आमची जीवनशैली यावरुन अधिकारी आम्हाला बोलतात आणि आम्ही सर्व नक्षलवादी असल्याचा आरोप करतात. आमच्या समाजातील पुरुष सदस्यांना अनेकदा नक्षलवाद्यांशी संबंध असल्याच्या संशयावरून पोलिसांकडून त्रास दिला जातो. आमची स्वत:ची जमीन असताना, आमच्याच घरात आम्हाला इतकी वाईट वागणूक का दिली जाते?<\/p>

म्हणून, २०१९ मध्ये, मी माझ्या समाजाच्या जीवनात आशा निर्माण करावी म्हणून मा काही वेगळी स्वप्न पाहिली. शारीरिक शिक्षणातील पदवीसाठी, महाविद्यालयात प्रवेश घेउन मला केवळ सहाच महिने झाले होते जेव्हा माझी ग्रामसभेत एकमताने सरपंच म्हणून निवड करण्यात आली. मी बॉक्सर आणि व्हॉलीबॉल खेळाडू म्हणून प्रशिक्षण घेतले होते आणि क्रीडा शिक्षक बनण्याची माझी महत्त्वाकांक्षा होती. सरपंच पद स्विकारण्यापूर्वी मनाची तयारी करण्यासाठी मी थोडा वेळ घेतला, नंतर मात्र मी कधीही मागे वळून पाहिले नाही. <\/p>

ज्या दिवशी मी अपक्ष आणि बिनविरोध उमेदवार म्हणून सरपंच पदासाठी माझा अर्ज भरला तो माझ्या आयुष्यातील सर्वात संस्मरणीय दिवस आहे.माझ्या भोवती नऊ गावांतील लोकांनी गर्दी केली होती, अनेक पुरुषांमध्ये मी एकटीच महिला होते.<\/p>

मी माझा जवळजवळ सर्व वेळ २,२९८ लोकसंख्या असलेल्या या गावांतील लोकांना भेटण्यात घालवते.<\/p>

\"donate<\/a><\/div>
\"\"<\/source><\/source><\/source><\/picture>
जमीन आमची असताना देखील आमच्याच घरात आम्हाला इतकी वाईट वागणूक का दिली जाते? | फोटो सौजन्यः भाग्यश्री मनोहर लेखामी<\/figcaption><\/figure>

सकाळी ६.००<\/strong> वाजता:<\/strong> कधीकधी मी उठण्यापूर्वीच, घरी ग्रामस्थ माझी वाट पाहत असतात. ते -जन्म नोंदणी, मृत्यू नोंदणी, जमिनीची कागदपत्रे ई. कागदपत्रांच्या मदतीसाठी येतात. लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी लोकांना तालुका कार्यालयात पाठवण्याऐवजी मी त्यांना तांत्रिक बाबींमध्ये मदत करते, तालुका कार्यालयाला फोन करते आणि ऑनलाईन सेवा पुरवणाऱ्यांशी समन्वय साधते किंवा शिपाया बरोबर कागदपत्र पाठवते. ज्या गोष्टीकडे मला लक्ष देण्याची गरज आहे अश्या बाबींची माहिती देण्यासाठी देखील लोक माझाकडे येतात. सरपंचाना सहसा खूप सामाजिक प्रतिष्ठा असते, परंतु मी माझे समाजातील वजन न वापरता इतर सर्वांसोबत जमिनीवर बसणे पसंत करते.<\/p>

सकाळी ८.००<\/strong> वाजता:<\/strong> ग्रामस्थांना भेटल्यानंतर आणि मी माझ्या आई-वडिलांसाठी नाश्ता तयार केल्यानंतर, माझ्या बुलेटवर (दुचाकी) बसून गावाकडे निघते.त्यापैकीतीन गावांपर्यंत पोहोचण्यासाठी मला बोट घ्यावी लागते. पावसाळ्यात प्रवास करणे कठीण होते. पण मी रोज किमान एक किंवा दोन गावांना भेट देते.दळणवळण आणि नेटवर्क ही येथे मोठी आव्हाने आहेत आणि लोकांना प्रत्यक्ष भेटणे हा सर्व समस्यांची माहिती करुन घेण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे. प्रत्येक गाव माझ्या गावापासून सुमारे पाच ते आठ किलोमीटर अंतरावर आहे, मोबाईल कनेक्टिव्हिटी असलेले माझे एकमेव गाव आहे, तरी तिथे देखील कनेक्टिव्हिटी सहसा अनियमितच असते.<\/p>

कागदपत्रांबाबत मदत करण्याव्यतिरिक्त, मी वीज, शिक्षण, वैद्यकीय सुविधा आणि शौचालययासारख्या महत्त्वाच्या<\/em> मुद्द्यांवर गोतूलमध्ये (एक युवा वसतिगृह आणि सामान्यतः एकत्र येण्यासाठी वापरली जाणारी जागा) चर्चा करते. ज्या सरकारी योजनांचा आम्हाला फायदा होऊ शकतो त्याबद्दल मी त्यांना माहिती देते.मी सॅनिटरी पॅडचा वाटप करते आणि मासिक पाळीच्या संदर्भात सहसा बोलल्या जात नाहीत अशा गोष्टींवर गट-चर्चा आयोजित करते.<\/p>

आमच्या पाच गावांमध्ये विजेचे खांब लावले असले तरी वीज नाही. जोपर्यंत ग्रामस्थ मीटर लावण्यास तयार होत नाहीत तोपर्यंत सरकार आम्हाला वीज देणार नाही. आणि ग्रामस्थ घाबरतात कारण त्यांनी अशा गावांबद्दल ऐकले आहे जिथे लोकांकडे वीज नसली तरी मीटरसाठी शुल्क आकारले जाते.<\/p>

शिक्षण हे देखील एक मोठे आव्हान आहे. माझ्या अखत्यारीतील नऊ गावांमध्ये चार शाळा आहेत आणि त्यापैकी तीन शाळा फक्त इयत्ता चौथीपर्यंतच आहेत. तेथे एक आश्रम शाळा (निवासी शाळा) आहे जिथे इयत्ता १० वी पर्यंतचे शिक्षण दिले जाते.काही शाळांमध्ये शिक्षक नाहीत. जेथे शिक्षक आहेत तेथे संसाधने नाहीत आणि शिकवण्याच्या पद्धती प्रभावी नाहीत. चंद्रपूरमध्ये आणखी एक आश्रम शाळा आहे जी इयत्ता १२ वी पर्यंतच्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश देते.मी आमच्या गावातील सर्व मुलांना तिथे प्रवेश मिळवण्याचा प्रयत्न करते. आम्हाला आमची सांस्कृतिक ओळख टिकवून ठेवायची असली तरी शिक्षणाशिवाय आपण राज्यघटनेने आपल्याला दिलेले अधिकार समजून घेऊ शकत नाही आणि त्यांच्यासाठी लढू शकत नाही.<\/p>

\"\"<\/source><\/source><\/source><\/picture>
मलाही थकायला होते, पण माझ्या समाजासाठी काही तरी करण्याचे समाधान मिळते ते महत्कावाचे आहे. | फोटो सौजन्यः भाग्यश्री मनोहर लेखामी<\/figcaption><\/figure>

दुपारी १.००<\/strong> वाजता:<\/strong> बहुतेक दिवशी, मी दुपारच्या जेवणाच्या वेळी एखाद्या गावात असते आणि गावकरी मला त्यांच्या घरी जेवणासाठी येण्याचा आग्रह धरतात.अशा प्रकारे, आम्ही अधिक काळ काम करत राहू शकतो.<\/p>

मात्र, माझी दिवसभराची कामे अनेकदा अनपेक्षित वळण घेतात. महिलांना मासिक पाळीच्या स्वच्छतेबद्दलचा व्हिडिओ दाखवत असताना, मला अचानक माझ्या मोटारसायकलवरून एखाद्या रुग्णाला कित्येक किलोमीटर दूर असलेल्या रुग्णालयात नेण्याचे काम करावे लागते. जेव्हा आम्हाला रूग्णाला दवाखान्यात नेण्याची निकड असते, तेव्हा नेटवर्कच्या समस्यांमुळे आम्ही रुग्णवाहिकेशी संपर्क साधू शकत नाही. जरी आम्ही संपर्क केला तरी रुग्णवाहिका आमच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी तासन्तास घेते.<\/p>

एक दुर्दैवी घटना माझ्या मनात कायम कोरली गेली आहे.एक सहा वर्षांचा मुलगा बाहेर खेळत होता आणि त्याच्या नाकातून रक्तस्त्राव झाला. आम्ही त्याला आरोग्य उपकेंद्रात नेले पण त्याला श्वास घेण्यास मदत करेल असे सक्शन मशीन त्यांच्याकडे नव्हते.आम्ही रुग्णवाहिका बोलावली पण तिथे पोहोचायला काही तास लागतील असे आम्हाला सांगण्यात आले. त्यामुळे आम्ही दुचाकीवरून जवळच्या रुग्णालयात गेलो. माझ्या बुलेटवर माझ्याबरोबर ते मूल होते आणि आम्ही त्याला आपत्कालीन उपचार देण्यापूर्वीच प्रवासातच त्याचा मृत्यू झाला तेव्हा माझे हृदय पिळवटून निघाले दुसऱ्या एका प्रसंगात, माझे काही मित्र मैत्रीणी वाढदिवस साजरा करण्यासाठी माझ्या घरी जमले होते. आम्ही सुरुवात करण्यापूर्वी, परिचारिका असलेल्या माझ्या मैत्रिणीला बाळंतपणाच्या एका गुंतागुंतीच्या केस बद्दल फोन आला. आम्ही त्या गावात गेलो आणि आम्हाला आढळले की गर्भवती महिला संकटात होती आणि तिला जागे राहणे कठीण जात होते. बाळ अडले होते पण आमच्याकडे मदत करण्यासाठी उपकरणे नव्हती.बाळाला बाहेर काढण्यासाठी मी हातमोज्यांची जोडी वापरली. पण मग मुलाला श्वास घेता येत नव्हता.आम्ही इतके दुःखी होतो की मला रडायलाच आले होते. मी पूर्वी प्राथमिक उपचार अभ्यासक्रम पूर्ण केला होता आणि त्यामुळे मी तोंडावाटे श्र्वसोत्श्वास देण्याचा प्रयत्न केला आणि तो यशस्वी झाला.काही तासांतच, मृत्यूच्या वेदनेची जागा जन्माच्या आनंदाने घेतली.<\/p>

आणखी एक वेगळा दिवस जो मला चांगल्याप्रकारे आठवतो तो म्हणजे जेव्हा आम्ही एका रॅलीद्वारे पोलिसांच्या छळाचा निषेध केला. नक्षल वादाशीलढण्याच्या नावाखाली पोलीस आदिवासी पुरुषांना कसे लक्ष्य करतात हे जय भीम या चित्रपटात अचूकपणे दाखवण्यात आले आहे. जेव्हा आमच्या समाजातील पुरुष अन्नासाठी किंवा जाळण्यासाठी लाकूड आणायला जंगलात जातात, तेव्हा अधिकारी त्यांना पकडतात आणि त्यांना विशिष्ट गणवेश घालण्यास भाग पाडतात आणि पळून जायला सांगतात जेणेकरून ते चकमकीत हत्या झाल्र्याचे दाखवू शकतील. सरकारी योजना सुरू करण्याच्या\/त्यांचा लाभ घेण्याच्या बहाण्याने निर्दोष आदिवासींना फोटो काढण्यासाठी आमंत्रित केले जाते आणि नंतर त्या छायाचित्रांचा वापर त्यांना नक्षल कारवायांत गोवण्यासाठी केला जातो.हा छळ अजूनही सुरू आहे.मला पोलिसांची भीती वाटत नाही.आपल्या हक्कांबद्दल आणि अधिकाऱ्यांनी पाळण्याच्या नियमांबद्दल मी स्पष्टपणे बोलते.खरे तर, माझा मुद्दा ठसवण्यासाठी ‘कॉमरेड’ लिहिलेले असे एक टॅटू मी करुन घेतले आहे. शेवटी, ‘कॉमरेड’ हा शब्द इतरांसाठी काम करणाऱी व्यक्ती, मित्र असेच सूचित करतो.त्या शब्दाची इतकी खिल्ली का उडवली जात आहे? इथले पुरुष हा शब्द कुजबुजायला सुद्धा घाबरतात.<\/p>

ज्या दिवशी एखादे तातडीचे काम नसते, त्या दिवशी मी ग्रामपंचायतीच्या कार्यालयात कागदपत्रांवर काम करते.<\/p>

सायं ६.००<\/strong> वाजता: <\/strong>मी सहसा या वेळेला घरी परत येते. मात्र, मला उशीर झाला तरी माझे पालक काळजी करत नाहीत.त्यांनी मला चौकशीसाठी फोन करणे बंद केले आहे, कारण त्यांना विश्वास आहे की मी स्वतःला कोणत्याही परिस्थितीत सापडले तरी मी त्यातून मार्ग काढू शकेन. अनेकदा कोणीतरी माझी वाट पाहत असते आणि त्यांना भेटल्यानंतर मी माझ्या पालकांसोबत लवकर जेवायला जाते.मग मी आणखी बैठका आणि चर्चेसाठी जाते.<\/p>

माझे आयुष्य व्यग्र असते आणि मला अनेक कामे करावी लागतात.मी माझ्या आई-वडिलांचीही काळजी घेते. मला थकवा येतो, पण माझ्या समाजासाठी काहीतरी करणे समाधानकारक वाटते.

सर्व सामाजिक कामे सांभाळताना माझ्या शिक्षणावर परिणाम झाला आहे आणि मुष्टियुद्ध आणि व्हॉलीबॉलचा सराव सध्या मागे पडला आहे.मी कसेबसे माझे पदवीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले आहे आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी नावनोंदणी केली आहे.मला माझ्या मुख्याध्यापकांकडून दूरस्थपणे अभ्यास करण्याची आणि प्रात्यक्षिक अभ्यासासाठी विसापूरमधील राष्ट्रीय शारीरिक शिक्षण महाविद्यालयाला भेट देण्याची विशेष परवानगी मिळाली आहे.गेल्या वर्षी मी आदिवासी नेतृत्व कार्यक्रमाला उपस्थित होते जिथे मी इतर आदिवासी नेत्यांच्या अनुभवातून खूप काही शिकले.<\/p>

रात्री १.०० वाजता: <\/strong>होय, मी उशीरा झोपते आणि पुरेसे झोपत नाही.धकाधकीच्या दिवसानंतर मला रात्री उशिरापर्यंत चित्रपट पहात आराम करायला आवडते.मला दक्षिण भारतीय चित्रपट आवडतात जिथे मला स्थानिक राजकारण्यांनी वापरलेले डावपेच पाहायला मिळतात आणि त्यांच्याकडून शिकायला मिळते.<\/p>

आय<\/em>. <\/em>डी<\/em>. <\/em>आर<\/em>. <\/em>ला सांगितल्याप्रमाणे<\/em>.<\/em><\/p>

मूळ<\/em> <\/em>इंग्रजीतील<\/em> <\/em>लेखाचा<\/em> <\/em>मराठी<\/em> <\/em>अनुवाद<\/em> <\/em>करताना<\/em> <\/em>ट्रांसलेशन<\/em> <\/em>टूल<\/em> <\/em>चा<\/em> <\/em>वापर<\/em> <\/em>केला<\/em> <\/em>आहे<\/em>. <\/em>प्रमोद<\/em> <\/em>सडोलीकर<\/em> <\/em>यांनी<\/em> <\/em>अनुवादीत<\/em> <\/em>लेख<\/em> <\/em>तपासण्याचे<\/em> <\/em>व<\/em> <\/em>संपादनाचे<\/em> <\/em>काम<\/em> <\/em>केले<\/em>.<\/em><\/em><\/p>

—<\/p>

अधिक जाणून घ्या<\/h3>