शेती मध्ये यंत्रांच्या वापरामुळे उत्तर प्रदेशात, मुसहर समुदायाच्या उपजीविकेला धोका

आम्ही उत्तर प्रदेशातील कुशीनगर जिल्ह्यातील दोघरा गावातील मुसहर वस्तीतील रहिवासी आहोत. आमच्या समुदायाची उपजीविका परंपरेने शेतीतील मजुरीवर अवलंबून आहे. पूर्वी, आम्हाला लागवड, पेरणी, तण काढणी आणि पिकांची कापणी यासाठी शेतमजूर म्हणून काम मिळायचे. या कामासाठी आम्हाला तुटपुंजे वेतन मिळत असले तरी, आम्ही शेतातील उरलेले धान्य गोळा करून घरी आणू शकत होतो – अशा प्रकारे आम्ही आमच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करत होतो.

मात्र, आता परिस्थिती बदलत चालली आहे. शेतीमध्ये यंत्रांच्या वापरामुळे शेतीतील मजुरांची जागा आता यंत्रांनी घेतली आहे. कापणीसाठी कंबाइन हार्वेस्टरचा वापर केला जातो आणि तण नष्ट करण्यासाठी कीटकनाशकांची फवारणी केली जाते.

पूर्वी ज्या कामांसाठी अनेक मजुरांची आवश्यकता असायची ती कामे आता एकाच यंत्राद्वारे केली जातात. हे केवळ शेतीपुरते मर्यादित नाही – गावातील माती, विटा आणि दगड वाहून नेण्यासह इतर मजुरीची कामे देखिल आता जिप्सी जीप वापरून केली जातात.

या संकटाचा ग्रामीण भागातील महिलांवर सर्वाधिक परिणाम झाला आहे, कारण त्यांची शेतात बियाणे पेरण्यात आणि पिकांची कापणी करण्यात महत्त्वाची भूमिका होती. आता, दोन वेळचे जेवण मिळवणे देखील कठीण झाले आहे कारण यंत्रांनी महिलांचे उपजीविकेचे साधन जवळजवळ हिरावून घेतले आहे.

आमच्याकडे जमीन नाही. या परिस्थितीत, जर सर्व कामं यंत्रांनी केली तर आमचे भविष्य काय आहे? आम्ही आमच्या मुलांना कसे खायला घालू, त्यांना शिक्षण कसे देऊ आणि आमच्या घरातील गरजा कशा पूर्ण करू? आता गावात बहुतेक रोजंदारीचे काम यंत्रांनी केले जात असल्याने, आमच्यासारख्या अनेक मजुरांच्या उपजीविकेला धोका निर्माण झाला आहे.

चिंता देवी आणि रमावती देवी ह्या शेतमजूर आहेत. 

दुर्गा आणि रामब्रिक्ष गिरी यांनी या लेखात योगदान दिले आहे.

मूळ इंग्रजीतील लेखाचा मराठी अनुवाद करताना ट्रांसलेशन टूलचा वापर केला आहे. सुशीलकुमार सडोलीकर यांनी अनुवादीत लेख तपासण्याचे व संपादनाचे काम केले आणि अंकिता भातखंडे यांनी याचे पुनरावलोकन केले आहे.

—

अधिक जाणून घ्या: छत्तीसगडमध्ये बैगा समुदायाला शेतीमजुरीकडे का ढकलले जात आहे ते जाणून घ्या.