ભારતીય બિનનફાકારક સંસ્થાઓ કર નિયમોનું પાલન કેવી રીતે કરી શકે છે

ભારતમાં એનજીઓ માટે કરવેરા નિયમોનું પાલન કરવું એ વિશ્વસનીયતા અને ભંડોળની તકો જાળવી રાખવા માટે ચાવીરૂપ છે. ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ (આવકવેરા અધિનિયમ) – કલમ 12A અને કલમ 80G – હેઠળના બે અગત્યના રજીસ્ટ્રેશન આમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

કલમ 12A સંસ્થાની આવક પર કર મુક્તિ આપે છે. કલમ 80G હેઠળ દાતાઓ પાત્ર એનજીઓને આપવામાં આવેલા દાન પર કર કપાતનો દાવો કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, 12A /80G સીએસઆર જેવા બીજા અધિનિયમો માટે મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો છે.

તાજેતરના સુધારા મુજબ હવે સંસ્થાઓએ દર પાંચ વર્ષે બંને કલમો હેઠળ તેમનું રજીસ્ટ્રેશન રિન્યુ કરાવવું જરૂરી છે અને ત્યારબાદ નાણાં બિલ 2025 મુજબ, છેલ્લા 2 વર્ષમાં આવા એનજીઓની કુલ આવકના આધારે 5/10 વર્ષ માટે રિન્યુઅલ કરવામાં આવશે. સમયાંતરે આ રજીસ્ટ્રેશન રિન્યુ કરાવતા રહેવાથી કર લાભો અને દાતા તરફથી સહાય માટેની સતત પાત્રતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય છે.

આ બ્લોગમાં અમે તમારા એનજીઓને ટ્રેક પર રહેવામાં મદદ કરવા માટે 12A અને 80G રિન્યુઅલની પ્રક્રિયાઓ, સમયમર્યાદા અને કર નિયમોના પાલન માટેના સૂચનો સમજાવીશું.

1. રિન્યુઅલ માટે કોણે અરજી કરવી જરૂરી છે?

કલમ 12A અને/અથવા કલમ 80G હેઠળ નોંધાયેલ (એનજીઓ, ટ્રસ્ટ, સોસાયટીઓ અને કલમ 8 હેઠળની કંપનીઓ સહિત) તમામ સખાવતી અને ધાર્મિક સંસ્થાઓએ ઈન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ (આવકવેરા વિભાગ) દ્વારા જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકા અનુસાર તેમનું રજીસ્ટ્રેશન રિન્યુ કરાવવું જરૂરી છે.

આ નિયમ નીચેનાને લાગુ પડે છે:

• જે સંસ્થાઓનું હાલનું 5 વર્ષનું રજીસ્ટ્રેશન પૂરું થવાના આરે છે
• જે એનજીઓને કામચલાઉ રજીસ્ટ્રેશન મળ્યું છે અને તેને નિયમિત રજીસ્ટ્રેશનમાં રૂપાંતરિત કરવાની જરૂર છે.

2. 12A/80G રિન્યુઅલ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

• કરમુક્તિની સવલત જાળવી રાખવા માટે: 12A રિન્યુઅલ તમારા એનજીઓને વધારાની આવક પર આવકવેરામાંથી મુક્તિ મળે એ સુનિશ્ચિત કરે છે.
• દાતાઓને કર લાભો પૂરા પાડવા માટે: 80G રિન્યુઅલ દાતાઓને તેમને ભરવા પાત્ર થતા કરમાંથી કપાતનો દાવો કરવાની મંજૂરી આપે છે, પરિણામે સતત યોગદાનને પ્રોત્સાહન મળે છે.
• કાનૂની પાલનની ખાતરી કરવા માટે: નિયમિત રિન્યુઅલ તમારી સંસ્થા અપડેટેડ આવકવેરા નિયમોનું પાલન કરે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.
• એક્ઝિટ ટેક્સ ટાળવા માટે: રજિસ્ટ્રેશનમાં વિલંબને સંસ્થાના સખાવતી દરજ્જાની સમાપ્તિ તરીકે ગણવામાં આવી શકે છે, જેના પરિણામે કલમ 115TD હેઠળ સંચિત સંપત્તિ/આવક પર કર લાગુ પડે છે.
• દાતાઓનો વિશ્વાસ સંપાદિત કરવા માટે: અપ-ટુ-ડેટ રજિસ્ટ્રેશન પારદર્શિતા દર્શાવે છે અને તમારા એનજીઓની વિશ્વસનીયતામાં દાતાઓનો ભરોસો વધારે છે.

3. 12A/80G રિન્યુઅલ માટે અરજી કરવાની સમયમર્યાદા કેટલી છે?

હાલના ટ્રસ્ટ માટે 12A/80G રિન્યુઅલ માટે અરજી કરવાની સમયમર્યાદા માન્યતા અવધિ સમાપ્ત થવાના ઓછામાં ઓછા 6 મહિના પહેલાની છે.

ઉદાહરણ તરીકે: જો ટ્રસ્ટના 12A પ્રમાણપત્રમાં AY (‘અસેસમેન્ટ યર’ – ‘આકારણી વર્ષ’) 2022-23 – AY 2026-27 માટે માન્યતા હોવાનો ઉલ્લેખ હોય તો તેનો અર્થ એ થશે કે પ્રમાણપત્ર 31/03/2026 ના રોજ સમાપ્ત થશે અને રિન્યુઅલ માટેની અરજી 30/09/2025 ના રોજ અથવા તે પહેલાં ફાઇલ કરવાની રહેશે.

4. રિન્યુઅલ માટેની અરજી સમય મર્યાદામાં ફાઇલ કરવામાં ન આવે તો શું પરિણામો આવશે?

કોઈપણ એનજીઓ માટે 12A અને 80G રજીસ્ટ્રેશનનું સમયસર રિન્યુઅલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સમયમર્યાદા ચૂકી જવાથી નાણાકીય રીતે ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડે છે અને પ્રતિષ્ઠાને પણ અસર પહોંચી શકે છે.

• કરપાત્રતા: માન્ય 12A વિના એનજીઓને આવકવેરામાંથી મુક્તિ મળતી નથી અને તેના પર સામાન્ય દરે કર લાદવામાં આવી શકે છે.
• દાતાઓ તેમના કર લાભ ગુમાવે છે: રિન્યુઅલમાં વિલંબના સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવેલા દાન 80G કપાત માટે લાયક ઠરશે નહીં – પરિણામે દાન મેળવવાનું મુશ્કેલ બને છે.
• સીએસઆર ભંડોળ મળતું નથી: મોટાભાગના કોર્પોરેટ્સ સીએસઆર અનુદાન આપવા માટે એનજીઓ પાસે માન્ય 12A/80G દરજ્જો હોય એ આવશ્યક ગણે છે. તે મેળવવામાં વિલંબ થાય તો નોંધપાત્ર ભંડોળ ગુમાવવા વારો આવી શકે છે.
• બેદરકારીભર્યા વર્તનનો સંકેત: સમયમર્યાદા ચૂકી જવાથી દાતાઓ, ઓડિટરો અને નિયમનકારી સંસ્થાઓમાં એનજીઓની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન પહોંચીશકે છે.
• આપવામાં આવેલી રાહત પાછલી અસરથી લાગુ પડતી નથી: નવી મંજૂરી પછી જ મુક્તિ અને કપાત ફરી શરૂ થાય છે – ચૂકી ગયેલા સમયગાળા માટે કોઈ પાછલી અસરથી લાભ મળતો નથી. જો કે, વિલંબ માટે વાજબી કારણ હોય તો પ્રિન્સિપલ કમિશનર અથવા કમિશનર વિલંબને માફ કરી શકે છે, અને અરજી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં દાખલ કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવશે.
• કલમ 115TD(3)(iii) હેઠળ એક્ઝિટ ટેક્સ: રિન્યુઅલમાં વિલંબને સખાવતી દરજ્જાની સમાપ્તિ તરીકે ગણવામાં આવી શકે છે, જેનાથી સંચિત સંપત્તિ/આવક પર એક્ઝિટ ટેક્સ લાગુ પડે છે – જે મોટું નાણાકીય જોખમ ઊભું કરે છે.

5. એકવાર અરજી કર્યા પછી પ્રમાણપત્રોની માન્યતા કેટલી રહેશે?

એકવાર ટ્રસ્ટ અથવા સંસ્થા તેનું 12A પ્રમાણપત્ર રિન્યુ કરે તો ડિફોલ્ટ (સામાન્ય) માન્યતા 5 વર્ષની છે. જો કે, અરજીના વર્ષની પહેલાના બે વર્ષોમાંના દરેકમાં (કલમ 11 અને 12 હેઠળ મુક્તિનો દાવો કરતા પહેલાની) સંસ્થાની કુલ આવક 5 કરોડ રુપિયા કે તેથી ઓછી હોય તો રિન્યુ કરાયેલ પ્રમાણપત્ર 10 વર્ષ માટે માન્ય રહેશે.

ઉદાહરણ: તમારું પ્રમાણપત્ર હાલમાં AY 2027-28 થી AY 2031-32 (એટલે કે, 31 માર્ચ 2031 સુધી) સુધી માન્ય હોય તો તમારે 30 મી સપ્ટેમ્બર 2030 સુધીમાં (નાણાકીય વર્ષ 2030-31 માં) રિન્યુઅલ માટે અરજી કરવી આવશ્યક છે. આ કિસ્સામાં પ્રમાણપત્રની 10-વર્ષ માટે માન્યતાની પાત્રતા નક્કી કરવા નાણાકીય વર્ષ 2028-29 અને નાણાકીય વર્ષ 2029-30 ની આવક તપાસવામાં આવશે.

કોઈપણ વર્ષમાં આવક 5 કરોડ રુપિયાથી વધુ હોય તો રિન્યુ કરાયેલ પ્રમાણપત્ર 5 વર્ષ માટે માન્ય રહેશે; નહીં તો 10 વર્ષ માટે.

મહત્વપૂર્ણ નોંધ

• 12A ની વિસ્તારિત માન્યતા માટે પાત્રતા: એક મત એવો છે કે 12A ની નોંધણી પ્રક્રિયા ચાલુ હોય એવી સંસ્થાઓ અગાઉની નાણાકીય આવક મર્યાદાના આધારે 10 વર્ષની માન્યતા માટે પાત્ર હોઈ શકે છે. જોકે, સત્તાવાર સ્પષ્ટતા અથવા અપડેટેડ પ્રમાણપત્રની ગેરહાજરીમાં આ સંદર્ભમાં અર્થઘટનાત્મક પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. હાલમાં, નોંધણી પ્રમાણપત્રો 5 વર્ષની માન્યતા અવધિને દર્શાવવાનું ચાલુ રાખે છે અને સખાવતી સંસ્થાએ તેની ભૂતકાળની આવકને ધ્યાનમાં લીધા વિના 30.09.2025 પહેલાં અરજી કરવાની રહેશે.

• રિન્યુઅલ પછી 80G ની માન્યતાની સ્થિતિ: નાણાં બિલ 2025 માં કલમ 12A હેઠળની નોંધણીઓ માટે માન્યતા અવધિ (પાછલા વર્ષોની આવક મર્યાદાના આધારે 5/10 વર્ષ) માં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે પરંતુ 80G ની નોંધણીઓ માટે હજી સુધી તે સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવ્યું નથી. સ્પષ્ટ સુધારાની ગેરહાજરીમાં 80G નોંધણીઓ માટે માન્યતા અવધિ હાલ જારી કરવામાં આવી રહેલા નોંધણી પ્રમાણપત્રો પ્રમાણે 5 વર્ષની સમજવામાં આવે છે.

આ એક એવો વિષય છે જેમાં વધુ સ્પષ્ટતાની રાહ જોવાઈ રહી છે.

6. શું અનુસરવા માટે કોઈ નિર્ધારિત ફોર્મ અને ચેકલિસ્ટ છે?

કલમ 12AB હેઠળ પહેલેથી જ નોંધાયેલા હાલના ટ્રસ્ટો, જેનું રિન્યુઅલ કરાવવાનું છે તેમને માટેનું નિર્ધારિત ફોર્મ ફોર્મ 10AB છે. આ ફોર્મ મુજબ અપલોડ કરવા માટેના જરૂરી દસ્તાવેજોનું ચેકલિસ્ટ અહીં છે.

7. 12A/80G રિન્યુઅલ માટે અરજી કરવાની પ્રક્રિયા શું છે?

કર મુક્તિનો દાવો કરવા માટે કોઈ સખાવતી અથવા ધાર્મિક ટ્રસ્ટ અથવા સંસ્થા, જેમાં એનજીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેણે ફોર્મ 10AB માં પ્રિન્સિપલ કમિશનર ઓફ ઇન્કમ ટેક્સ અથવા કમિશનર ઓફ ઇન્કમ ટેક્સને ઓનલાઇન અરજી કરવી જોઈએ . પુનઃમાન્યતા/નોંધણી માટે અરજી કરવાની પ્રક્રિયા નીચે દર્શાવેલ છે:

• પગલું 1: આઇટી વિભાગના ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલમાં લોગ ઇન કરો.
• પગલું 2: ઈ-ફાઈલ ટેબ હેઠળ ‘ઈન્કમ ટેક્સ ફોર્મ્સ’ પર જાઓ.
• પગલું ૩: ફોર્મના નામ તરીકે ‘ફોર્મ 10AB’ પસંદ કરો અને ડ્રોપ-ડાઉન સૂચિમાંથી સંબંધિત આકારણી વર્ષ પસંદ કરો.
• પગલું 4: સબમિશન મોડમાં ‘પ્રિપેર એન્ડ સબમિટ ઓનલાઈન’ વિકલ્પ પસંદ કરો.
• પગલું 5: ફોર્મમાં જરૂરી બધી વિગતો ભરો અને લાગુ પડતા જોડાણો (દસ્તાવેજો) જોડો.
• પગલું 6: રિટર્ન ફાઈલિંગ દરમિયાન જરૂરિયાત મુજબ ઈવીસી (ઈલેક્ટ્રોનિક વેરિફિકેશન કોડ) અથવા ડિજિટલ સિગ્નેચરનો ઉપયોગ કરીને ફોર્મ સબમિટ કરો.

પૂર્વતૈયારી માટે ધ્યાનમાં રાખવા જેવા કોઈ સૂચનો?

ફોર્મ 10AB મુજબ સબમિટ કરવાના જરૂરી દસ્તાવેજો ઉપરાંત રિન્યુઅલ માટે અરજી કરતા પહેલા જરૂરી દસ્તાવેજોની યાદી તૈયાર રાખવાનું અથવા તૈયારીનું મૂલ્યાંકન કરવાનું સૂચન કરવામાં આવે છે. કૃપા કરીને નોંધ લો કે તે એક સૂચિત પ્રથા છે અને જો વિભાગ દ્વારા નોટિસ જારી કરવામાં આવે તો આવી જ આવશ્યકતાઓની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત નિયમ 17AA નું પાલન કરવાનું રહેશે. આવકવેરા નિયમો, 1962 મુજબ નિયમ 17AA એ આદેશ આપે છે કે ટ્રસ્ટ, યુનિવર્સિટીઓ, હોસ્પિટલો અને અન્ય સંસ્થાઓ સહિત સખાવતી સંસ્થાઓએ આવકવેરા કાયદાનું પાલન કરવા માટે, ખાસ કરીને કલમ 10(23C) અને કલમ 12A હેઠળ, વિગતવાર હિસાબ અને દસ્તાવેજો જાળવવા આવશ્યક છે, જેથી આવક, યોગદાન અને ખર્ચની પારદર્શિતા અને યોગ્ય હિસાબ સુનિશ્ચિત થઈ શકે.

રિન્યુઅલ દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બીજી મહત્વપૂર્ણ બાબતો

• અપૂર્ણ દસ્તાવેજીકરણ: અધૂરા/ખોટા દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા એ અસ્વીકાર માટેની સામાન્ય ભૂલોમાંની એક છે. દા.ત., નોંધણી પ્રમાણપત્રો, ટ્રસ્ટ ડીડ, એમઓએ પેન વગેરે.
• ફોર્મ 10AB નું ખોટું ફાઈલિંગ: ફોર્મ 10AB કાળજીપૂર્વક અને યોગ્ય રીતે ભરવું અને ઓનલાઇન સબમિટ કરવું આવશ્યક છે. કોઈપણ કોલમ ખાલી રાખવામાં આવી હોય, ખોટી શ્રેણી પસંદ કરવામાં આવી હોય, અથવા ખોટા દસ્તાવેજો અપલોડ કરવામાં આવ્યા હોય તો અરજી નકારી શકાય છે.
• નાણાકીય પાલનનો અભાવ: સંસ્થાઓએ યોગ્ય એકાઉન્ટિંગ રેકોર્ડ જાળવવા જોઈએ અને તેમના એકાઉન્ટ્સનું વાર્ષિક ઓડિટ કરાવવું જોઈએ.
• 12A હેઠળ નોંધણી ન કરાવવી: 80G નોંધણી માટે અરજી કરતા પહેલા કોર્પોરેશને કલમ 12A હેઠળ નોંધણી કરાવવી જોઈએ. 12A વિના, અરજી યાંત્રિક રીતે નકારી શકાય છે.

આ લેખ મૂળરૂપે આરિયા એડવાઇઝરીની વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત થયો હતો.

ટ્રાન્સલેશન ટૂલનો ઉપયોગ કરીને અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત કરવામાં આવેલ આ લેખની સમીક્ષા અને તેનું સંપાદન મૈત્રેયી યાજ્ઞિક દ્વારા કરવામાં આવેલ છે અને મીત કાકડિયા દ્વારા તેની પુન: સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.

—

વધુ જાણો

• નિયમનકારી અનુપાલન, કર કાયદાઓનું નેવિગેટિંગ અને ફાઈનાન્સ ટીમોની આંતરિક ક્ષમતાના નિર્માણ વિશે વધુ જાણવા માટે આરિયા સીએફઓ સેવાઓ સાથે જોડાઓ.