પશ્ચિમ જયંતિયા હિલ્સના ગ્રામજનોએ મનરેગા માટે ખેતી શા માટે છોડી દીધી

સમુદાયના સભ્યોમાં સરકારી યોજનાઓ વિશેની જાગૃતિના અભાવનું ખોટી રીતે  ભ્રષ્ટાચાર તરીકે અર્થઘટન કરાય છે.

હું જેનો ભાગ છું તે બિનનફાકારક સંસ્થા, ગ્રાસરૂટ્સ શિલોંગ, આરોગ્યસંભાળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને મૂળભૂત માનવ અધિકારો પર કામ કરે છે. લોકોને તેમના હક અને આરોગ્ય અધિકારોથી પરિચિત કરી શકાય તે માટે અમે આશા કાર્યકરો, આંગણવાડીઓ અને સ્થાનિક શાસન પ્રણાલીઓ સાથે મળીને કામ કરીએ છીએ. આ માટે સમુદાયો સાથે બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવે છે, અને સામાન્ય રીતે અમારે એકસરખી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

2015 માં હું પૂર્વ ખાસી હિલ્સના શેલા ગામમાં વિલેજ હેલ્થ સેનિટેશન એન્ડ ન્યુટ્રિશન કમિટી (વીએચએનએસસી – ગ્રામ્ય આરોગ્ય સ્વચ્છતા અને પોષણ સમિતિ) સાથે એક બેઠકમાં હતી. દરેક ગામમાં વીએચએનએસસી હોય છે, પરંતુ ઘણા લોકોને ખબર નથી કે આ કમિટી શા માટે હોય છે. બેઠકમાં ગામના મુખ્ય માણસે (સરપંચે) અમને કહ્યું કે આ સમિતિને સરકાર તરફથી 10,000 રુપિયા મળ્યા હતા, પરંતુ તેમને તેનું શું કરવું એ ખબર નહોતી. તેમણે કહ્યું, “આ પૈસાનું અમારે શું કરવાનું છે એ કોઈએ સમજાવ્યું નહોતું. એટલે અમે એ પૈસામાંથી ડુક્કરને રાખવા માટેનો વાડો બનાવ્યો.” તેઓ ભંડોળનો દુરુપયોગ કરવા માગતા હતા માટે તેઓએ આવું કર્યું એમ નહોતું પરંતુ આવું કરવાનું કારણ ફક્ત એટલું જ હતું કે તેમને કોઈએ સમજાવ્યું નહોતું  કે એ પૈસા સમુદાયના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપવા માટે હતા.

2019–20 માં અમે પશ્ચિમ જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લાની મુલાકાત લીધી ત્યારે મનરેગા બાબતે પણ અમે આવી જ પરિસ્થિતિ જોઈ, મનરેગા એક આજીવિકા યોજના છે અને તેનો હેતુ સૂકી મોસમમાં જ્યારે ખેતીનું કોઈ ખાસ કામ ન હોય ત્યારે રોજગાર પૂરો પાડવાનો છે. જોકે, ગામલોકોને કોઈએ આ બાબતની જાણ કરી નહોતી. હવે ઘણા લોકો ખેતીની મોસમ દરમિયાન પણ મનરેગાનું કામ અપનાવે છે. લોકો આ કામ કરવા માટે ખેતી સંપૂર્ણપણે છોડી દે છે ત્યારે સમસ્યા ઊભી થાય છે. ખેતી અને મનરેગાના કામ વચ્ચે સંતુલન જાળવીને પરિવારની આવક વધારતા હોય એવા લોકો પણ છે; ઉદાહરણ તરીકે, કેટલાક પરિવારોમાં પતિ ખેતરમાં કામ કરે છે અને પત્ની મનરેગાના કામ માટે જાય છે.

પરંતુ સામાજિક લાભો આવા ઉકેલો પર આધારિત ન હોવા જોઈએ.

 હાલમાં, સંપૂર્ણ જવાબદારી સમુદાયો પર હોય તેવું લાગે છે, અને તેમની પાસે પ્રણાલીને તેમની તરફેણમાં કામ કરાવવા માટે કોઈ સાધનો નથી. હું ઈચ્છું કે સરકાર લોકોને માહિતી આપે અને તેમને તેમના વિકાસમાં સક્રિય સહભાગી તરીકે સામેલ કરે.

મેફેરીન રિન્તાથિયાંગ ગ્રાસરૂટ્સ શિલોંગના પ્રમુખ છે.

સમ્મે માસર, આઈડીઆર નોર્થઈસ્ટ ફેલો 2025-26 ને જણાવ્યા મુજબ.

ટ્રાન્સલેશન ટૂલનો ઉપયોગ કરીને અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત કરવામાં આવેલ આ લેખની સમીક્ષા અને તેનું સંપાદન મૈત્રેયી યાજ્ઞિક દ્વારા કરવામાં આવેલ છે અને મીત કાકડિયા દ્વારા તેની પુન: સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.

—

વધુ જાણો: મેઘાલયના એક ગામે પોતાની જમીન પાછી ખરીદવા માટે પૈસા શા માટે ભેગા કર્યા તે જાણો.

વધુ કરો : આ લેખકના કામ વિશે વધુ જાણવા અને અને તેમના કામને તમારું સમર્થન આપવા grassroot2007@gmail.com પર તેમનો સંપર્ક સાધો.