ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ CSR ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು

ನಾನು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಛಾಬ್ರಾ ತಹಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೋತಿಪುರ ಚೌಕಿ ಗ್ರಾಮದವನು, ಇಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಛಾಬ್ರಾ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ ಇದೆ. ನಾನು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರ ಹೋರಾಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ CSR ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಜೆಟ್ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿಲ್ಲ.

ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನಮಗೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.

2026ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ RTI ಅರ್ಜಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಛಾಬ್ರಾ ಪ್ಲಾಂಟ್ 2.17 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಬಳಕೆಯಾಗದ CSR ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2022ರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲಾಭದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗಾಗಿ CSR ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಆ ಮೊತ್ತವು ಏಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು, ಪ್ರತಿ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಒಂದು CSR ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು; ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ, ಶಾಸಕರು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ಸದಸ್ಯರಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. RTI ಮಾಹಿತಿಯು ಈ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಯಾರೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ನಿಧಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ ತೀತರ್‌ಖೇಡಿ, ಭಾತ್‌ಖೇಡಿ, ಮವಾಸಾ, ಅಕೋಡಿಯಾಪಾರ್, ಕರಾಡಿಯಾಪರ್, ಬಿಶನ್‌ಖೇಡಾಪರ್, ಹನುವತ್‌ಖೇಡಾ ಮತ್ತು ಸೇವನ್‌ಖೇಡಿಯಂತಹ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ CSR ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ನನ್ನ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜನರು ಖಾಸಗಿ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 400 ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ರೈತರು ಯಾವುದೇ ವಾಹನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗದೆ, ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹಾರುಬೂದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಚರ್ಮರೋಗಗಳು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕೆಮ್ಮಿನಂತಹ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (PHC) ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಔಷಧಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಗಂಭೀರವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಜನರು 40-60 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಛಾಬ್ರಾ ಅಥವಾ ಕೋಟಾಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹಾರುಬೂದಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ರೈತರ ಆದಾಯಕ್ಕೂ ಕತ್ತರಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬಿಘಾ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ 12 ರಿಂದ 15 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕೇವಲ ಐದು ಕ್ವಿಂಟಾಲ್‌ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಇಳಿಕೆಯು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ; ಮೊದಲು 10 ಕ್ವಿಂಟಾಲ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಎಂಟು ಕ್ವಿಂಟಾಲ್‌ಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ರೈತರು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇತರ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಬೋನಸ್ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಿಗಾದರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಈ ಎರಡೂ ಭರವಸೆಗಳು ಈಡೇರಿಲ್ಲ.

ಪವನ್ ಕೇವತ್ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಛಾಬ್ರಾ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ಲೇಖನವನ್ನು Shabd AI ಅನುವಾದಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.

—

ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಿರಿ: ಸೌರ ಫಲಕಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇಜ್ರಿ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿ.