शिलाँगमधील मुलांच्या समुपदेशकांचे समुपदेशन कोण करते?

आयडीआरचा नॉर्थईस्टमधील फेलो असण्यासोबतच, मी मेघालयातील शिलाँग येथील फेथ फाउंडेशन या ना-नफा संस्थेत कम्युनिकेशन्स डेव्हलपर म्हणूनही काम करतो. ही संस्था बाल लैंगिक शोषण रोखण्यावर आणि लैंगिक शोषणातून वाचलेल्यांना आधार देण्यावर प्रामुख्याने काम करते.

आमच्याकडे समुपदेशकांची एक टीम आहे जी पीडितांना मानसिक-सामाजिक आधार देते, त्यांच्या कुटुंबियांसोबत विविध सत्रे आयोजित करते आणि मुले आणि किशोरवयीन मुलांच्या पुनर्वसनासाठी बाल कल्याण समिती सोबत काम करते.

मुलांना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना त्यांच्या संकोच आणि कलंकावर मात करून आपले अनुभव मोकळेपणाने शेअर करता यावेत, यासाठी सहानुभूती आणि सातत्यपूर्ण संवाद अत्यावश्यक असतात. हे साध्य करण्यासाठी समुपदेशक चेरिल लिंडा रिंटाथियांग सांगतात, “आम्ही सक्रिय ऐकण्याच्या पद्धती, खेळावर आधारित थेरपी तंत्रे आणि विश्वास निर्माण करणाऱ्या उपक्रमांचा वापर करतो.“

परंतु लोक त्यांच्या आघात आणि दुःखद अनुभवांविषयी बोलताना ऐकणे अनेकदा भावनिकदृष्ट्या अस्वस्थ करणारे ठरू शकते. हे काम जरी अतिशय समाधान देणारे असले, तरी समुपदेशक मान्य करतात की कालांतराने या कामामुळे मानसिक ताण वाढत जातो आणि त्याचा मानसशास्त्रीय भार जाणवू लागतो.

उदाहरणार्थ, काही प्रकरणे संवाद झाल्या नंतरही त्यांच्या मनात बराच काळ घर करून राहतात, ज्यामुळे त्यांच्यावर भावनिक परिणाम होतो आणि त्यांच्या कामातील संतुलन बिघडू शकते. एक समुपदेशक म्हणतात, “अनेक रात्री मी त्या एका मुलाबद्दल विचार करत रहातो. तुम्ही हे विचार असे एकदम बंद करू शकत नाही.”

समुपदेशक महिला असल्याने, त्यांना समुपदेशन करताना लिंगभेदाचा सामना करावा लागतो कारण समुदाय त्यांनी फक्त ऐकावे अशी अपेक्षा करतो. अनेक कुटुंबांना त्यांचे हस्तक्षेप कौटुंबिक बाबींमध्ये ढवळाढवळ करणारे वाटतात (विशेषतः घरगुती किंवा कुटुंबांतर्गत अत्याचाराच्या प्रकरणांमध्ये). याशिवाय, तक्रार नोंदवण्यास परावृत्त करणाऱ्या आणि दोषींना संरक्षण देणाऱ्या कठोर धार्मिक समजुतींमुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची बनते.

मेघालयातील सामाजिक क्षेत्रातील मानसिक आरोग्यसेवा अजूनही सुरुवातीच्या टप्प्यावर असल्याने, समुपदेशकांना त्यांच्या आव्हानांबद्दल बोलण्यासाठी एकही आधार गट नाही. शिवाय, त्यांच्या भावनांबद्दल मोकळेपणाने बोलण्यासाठी घरी वाव मिळणे दुर्मिळ आहे. त्यामुळे, ते त्यांच्या समस्यांबद्दल चर्चा करण्यासाठी त्यांच्या सहकाऱ्यांवर अवलंबून राहतात.

केसवर्कर रोझा बदारिशिशा कुर्बाह म्हणतात, “संध्याकाळच्या चालण्यामुळेही माझे डोके शांत होण्यास मदत होते.” दुसरीकडे, समुपदेशक आयटिलिन वॅनियांग म्हणतात, “जेव्हा मी भावनिकदृष्ट्या अस्वस्थ असते, तेव्हा मी मुलांसाठी प्रार्थना करते आणि मला त्यामुळे हलके वाटते.”

काही लोक संगीत ऐकतात, जे त्यांचे विचलीत करते आणि त्यांचे व्यावसायिक आणि वैयक्तिक जीवन तात्पुरते का होइना, सुरळीत चालते.

एखाद्याच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवल्याचे समाधान त्यांना त्यांचे काम सुरू ठेवण्यास मदत करते, परंतु ते कामाच्या ठिकाणी काही लहान बदलांचा आग्रह धरतात.

एटिलिन म्हणतात, “ट्रॉमा-आधारित काळजी (trauma-informed care), वर्तन व्यवस्थापन आणि ताण-तणाव व्यवस्थापन यावरील कौशल्यविकास कार्यशाळांचा आम्हाला मोठा फायदा होईल.” याशिवाय, क्षेत्रातील अनुभव आणि त्यांचा स्वतःवर होणारा परिणाम याची चर्चा करण्यासाठी दरमहा सत्रे आयोजित करण्याचीही त्यांची सूचना आहे. मेघालयातील मानसिक आरोग्य क्षेत्र विस्तारत असताना, राज्यातील इतर व्यावसायिकांशी जोडता यावे आणि सामूहिक पद्धतीने शिकता यावे, यासाठीही व्यासपीठे उपलब्ध व्हावीत, अशी त्यांची अपेक्षा आहे

विश्रांती, सर्जनशीलता, कौतुक आणि ‘कसे आहात?’ असे विचारणारे कोणीतरी असणे हे सुद्धा अनेक समुपदेशकांना गरजेचे वाटते.

रोजा म्हणतात, “आपण एकमेकांना आठवण करून दिली पाहिजे की मानसिकदृष्ट्या थकवणाऱ्या केसेसनंतर विश्रांती घेणे आवश्यक आहे.”

या लेखात सल्लागार बायकमेनभा वानखर यांनी योगदान दिले.

समे मस्सर हे 2025-26 चे आयडीआर नॉर्थईस्ट फेलो आहेत. ते फेथ फाउंडेशनचे सह-संस्थापक आणि संचालक यांच्याशी संबंधित आहेत.

मूळ इंग्रजीतील लेखाचा मराठी अनुवाद करताना ट्रांसलेशन टूलचा वापर केलाआहे. सुशीलकुमार सडोलीकर यांनी अनुवादीत लेख तपासण्याचे व संपादनाचे काम केले आणि अंकिता भातखंडे यांनी याचे पुनरावलोकन केले आहे.

—

अधिक जाणून घ्या: बाल लैंगिक शोषण पीडितांना भरपाई मिळविण्यासाठी का संघर्ष करावा लागतो ते जाणून घ्या.

अधिक माहिती: लेखकाच्या कामाबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी आणि त्याला पाठिंबा देण्यासाठी wanmi0007@gmail.com वर त्यांच्याशी संपर्क साधा.